He mea nui ka hulu i ka po'e kahiko. He kumu këia no ka 'oihana no ke ki'i 'ana i nä hulu. 'O ke käpili manu ka inoa o këia 'oihana. He hana këia na nä käne wale nö. Akamai ke käpili manu; nänä pono 'o ia i nä manu e a'o i kona wahi, käna mea 'ai, käna kani, a me ka manawa auhä. No kekahi mau manu, e la'a nä manu 'ai wai pua, kau 'ia ke këpau a i 'ole ka pïlali ma kekahi lälä a laila pe'e ke kanaka a kali i ka manu. Ke hele mai ka manu a kau ma ka lälä, pa'a 'o ia. Inä he 'i'iwi a i 'ole he 'apapane ka manu i hopu 'ia, ua ho'omake 'ia ka manu no ka mea makemake 'ia nä hulu a pau. Hemo ke käpili manu i nä hulu a laila 'ai 'o ia i ka manu. Akä, inä he mamo a i 'ole he 'ö'ö ka manu i pa'a, 'a'ole ho'omake ke käpili manu iä ia no ka mea ua makemake 'ia nä hulu melemele wale nö, a 'a'ole nui nä hulu melemele ma ia mau manu. A no laila, kali ke käpili manu no ka manawa auhä, hopu 'o ia i ka manu, a ki'i i nä hulu melemele, a laila ho'oku'u 'ia nä manu, a hiki ke ho'oulu i nä hulu melemele hou. Wahi a Kamehameha, "Na'u ka hulu, akä na'e, na ko'u mau mamo nä manu." He kauoha këia e ho'omake 'ole i nä manu. Ma hope o ke ki'i 'ana i nä hulu, ho'opü'ä 'ia ka hulu i nä helu 20 paha a ho'i 'o ia i ke kauhale. Kuapo 'o ia i nä hulu no ka mea 'ai. He mea waiwai nä hulu o ka mamo a me ka 'ö'ö. I ka hiki 'ana o Kapena Kuke, kuapo 'ia 'elima hulu mamo no ho'okahi pua'a.

Akä, ma muli o ke külana kaka'ikahi o këia mau manu, 'a'ole hiki ke hopu iä läkou i këia manawa. Kapu nä manu, a loa'a he ho'opa'i no ka mea i hopu i nä manu.

Wahi a Davida Malo, nui nä mea e loa'a ai nä manu. 'O ke käpili këpau ka mea ma'a mau no ka hopu 'ana i nä manu no ka hana hulu, e like me ka 'i'iwi, ka 'ö'ö, a me ka mamo. 'O kekahi mea 'ë a'e ke kia, kekahi lä'au me ke këpau. Ho'ohana 'ia ke kia ma ka 'ëheu a me ka hähau no ka hopu 'ana i ka pueo. No nä mea i noho i ka loko, 'o ka alualu, ka pehi, ka pio, a me ka haoa ka mea e loa'a ai nä manu e like me ka 'alae, ka ae'o, a me ke koloa. No kekahi mau manu, ua hana 'ia ka 'upena no ke käpili 'ana, e like me ka 'ua'u, a no kekahi, hopu lima wale nö, e like me ke ka'upu, ka 'ua'u, ka noio, a me ka nënë.

Aia nö i ke 'au a ka wäwae.
 
'A'ole makemake nä Hawai'i i nä nïele e pili ana i kahi e hele ai. 'A'ole e holomua ana käna hana ke 'ölelo i kahi e hele ai.
    'A'ohe manu noho i ka lipo e pakele i ke käpi'o.
     
    He 'ölelo këia no kekahi kanaka i hiki ke loa'a i kona makemake.

 

        E hö'ike mai ana ka lä'au a ke kia manu.
         
        'Ike käkou i ka waiwai o ka hana a kekahi mea mai nä mea i hana 'ia.

 

            He ali'i kia manu.
             
            He kanaka i hiki ke 'ume i nä känaka iä ia mai ke mele no Kaläkaua.

 

 

He käpili manu no ka uka o 'Öla'a he pipili mamau i ka ua nui.
 
He 'ölelo këia no ke kanaka i hiki ke ho'opa'a i ka hoihoi o käna ipo i nä manawa a pau.
    He lawai'a Kaukini na ke kia manu.
     
    'O Kaukini ma Waipi'o, Hawai'i, kahi i hopu ai i nä manu (ua kapa 'ia këia ka lawai'a manu).

 

        Ka i'a hei i ka uahi.
         
        He manu i hopu 'ia me ka 'upena ma muli o ka 'ume o ke ahi.

 

            Keiki kia manu o La'a.
             
            He kanaka i hiki ke 'ume i kekahi kanaka 'ë a'e me ka ho'ole'ale'a.

 

 

Maka'ala ke kanaka kähea manu.
 
Inä makemake e hana maika'i, pono e maka'ala i nä mea like 'ole, e like me ka po'e i hopu i nä manu me ke kani like 'ana i nä manu.

 

I mea e loa'a ai ka 'ua'u i ka po'e kono manu, hana läkou i ke kono, 'o ia ho'i he a'a 'ie'ie i päku'i 'ia a lö'ihi, ua like me 'elima a 'eono anana paha a keu a'e ka lö'ihi, i hui pü 'ia me ke kia lä'au pololei loa; 'o ke kumu i hähä 'ia ai ka 'ie'ie ma mua mai o ke kia, i mea e hiki ai ke 'oni a'e ka 'ie'ie ma ka lua 'ano keke'e, i läpu'u aku i 'ö i 'ane'i, e like me ka hele keke'e 'ana o ka lua o ka 'ua'u.

Mälama nö ho'i ke kono manu i ke këpau, i mea e häpala ai ma ke po'o o ke kia, hele nö ke kono manu me ia mau mea a hiki i ka lua 'ua'u, a laila,  päki'i ihola, a ho'ohalulu ihola

i ka puka o ka lua, a laila, ho'okani akula ke kono manu, i külike ai käna kani me he kani lä na ka 'ua'u, i mea e 'akaka ai ka manu o ka lua, i ke kono manu e ho'otetegue aku ai; 'a'ole pono ke päki'i loa a hani i ke ka'e o ka lua, o pau nä maka i ka weli, a makapö.

I ka lohe o ka 'ua'u i ka ho'otetegue 'ana aku a ke kono manu, ua kuhihewa nä 'ua'u pünua 'o ko läkou mau mäkua nö këia e gue mai nei ma waho, a laila, gue maila läkou me ka 'oli'oli kuhihewa, küehuehu nui a'ela, a puehu akula ka weli mai ko läkou hulu aku, he like ia mea me he mea 'aha lä.

 Ia manawa, ho'ö akula ke kono manu i käna kia i häpala 'ia ma ke po'o o ka 'ie'ie i ke këpau, ho'opä akula a pä i ka manu, 'öwili a'ela ke kono manu i ke kia, i pipili ai ka hulu o ka manu, a laila, huki akahele maila i waho, nänä wale maila no këlä.

'A'ole nö e lawe ke kono manu a pau loa ka manu o ka lua, mai ka ho'okahi a hiki i ka 'ekolu wale nö, 'a'ole e 'oi aku ma mua o ia mau helu, i mea e noho mau ai nä manu i loko o ia lua; 'a'ole nö ho'i e lawe a pau loa nä mäkua, o mahü auane'i ia lua.

 'ua'u

 ho'i