ku 'ia nä wahi o ka nënë
e nä pipi, nä lio, nä hipa, a me nä kao. 'Ai 'ia nä
mea 'ai a ka nënë, a laila, 'a'ole hiki iä läkou ke
hänai i nä pëpë.Ka Ho'opale 'Ana i Ka Nënë
'Ane make loa ka nënë. Aia he mau mea ho'opö'ino ko ka
nënë, 'o ka mea nui nä känaka. Makemake nä känaka
e 'ai i ka nënë no laila, kï pü läkou i ka nënë
no ka 'ai 'ana. 'A'ole hiki i nä nënë ke lele aku no ka mea
ma kekahi manawa, ua auhä läkou i nä hulu no ka lele 'ana,
'a'ole hiki ke pakele. 'Ai 'ia nö ho'i nä hua o ka nënë.
Luku 'ia kahi o ka nënë no ke kükulu 'ana i nä alanui
no ka pü'ali koa, nä hale, a me nä hökele. Ua lawe 'ia
mau nä pipi, nä lio, nä 'iole, nä kao, nä hipa,
nä 'ekäke, nä manakuke, nä 'ïlio, a me nä
pöpoki. He mea 'ino ia mau mea i nä nënë. 'Ai 'ia nä
hua a me nä pünua e nä 'ïlio, nä pöpoki, a
me nä manakuke. Luku 'ia nä wahi o ka nënë
e nä pipi, nä lio, nä hipa, a me nä kao. 'Ai 'ia nä
mea 'ai a ka nënë, a laila, 'a'ole hiki iä läkou ke
hänai i nä pëpë.
He mea kaumaha këia, a makemake kekahi mau känaka mai nä
wahi like 'ole e kökua i ka nënë i kona ola 'ana. Hele mai
nä po'e mai Pelekane a me 'Amelika e kökua i ka hänau hua
'ana o nä nënë. Ma ka makahiki 1949, aia 13 wale nö
nënë i hopu 'ia. Loa'a i kekahi käne, 'o Shipman kona inoa,
11 mau nënë. Ma mua, loa'a iä iä 42 nënë,
akä, ua make läkou koe 11 i kekahi kai 'e'e. Ua hä'awi 'o
ia i 'elua mau käne, 'elua mau wahine i ke aupuni no ka mälama
'ana ma Pöhakuloa ma Hawai'i. Ua make kekahi o nä nënë
wahine, a laila, ua ho'ouna 'ia käna käne i Slimbridge, ma Maui,
no kekahi wahi mälama ma laila. A laila, 'o nä mea 'elua 'ë
a'e ka mea i ho'omaka i këia hana. Ua hänau 'ia 'ehiku mau pëpë
i 'elua mau makahiki. Ua loa'a kekahi nënë wahine ma ke kuahiwi
i kekahi 'ïlio, a laila, ua lawe 'ia 'o ia i Pöhakuloa, a ua lawe
'ia kekahi manu mai Honolulu Zoo i Pöhakuloa i lilo i käne näna.
Ma Slimbridge, aia ho'okahi käne a me 'elua mau wähine. Ua kapa 'ia ke käne 'o Kamehameha, a ua kapa 'ia nä wähine 'elua 'o Ka'iulani läua 'o Ema. 'Ekolu keiki a Ka'iulani ma ka makahiki mua, a 'eono keiki a Ema. Akä, ua ma'i 'o Ka'iulani, a ua make 'o ia ma hope o kekahi mau makahiki, i ka makahiki 1960. Hä'ule hua 'o ia i 99 mau hua, akä, ola 11 mau 'öpio wale nö. Ua ho'opiha 'ia ke kino o Ka'iulani, a hiki ke 'ike iä ia ma Slimbridge. Make 'o Ema nö ho'i no ka ma'i loa i ka makahiki 1954. Ola 'o Kamehameha no 14 mau makahiki, a hele 'o ia a makapö. Make 'o ia i ka makahiki 1963. 'Elima äna mau wähine a 49 mau pulapula i ho'oku'u 'ia ma hope o ka makua 'ana.
Ma mua o këia kökua i nä nënë, i këia mau lä, aia 500 mau nënë e ola ana ma ka nähelehele. Mau nö këia mälama 'ana i nä nënë ma ka hänau hua 'ana i këia lä, a hiki paha ke ho'onui i nä nënë e ola ana. He kökua këia no ke kökua 'ana i nä manu 'ane make loa 'ë a'e.