No Kona ‘Ohana

Ke au o Manokalanipö e noho ali‘i ana no ka mokupuni kai lala ‘o Kaua‘i, e ho‘opumehana ‘ia ana ho‘i kona poli e ka u‘i, Kawaikini, ka mea nona ka ho‘oheno, e ö nei a hiki i këia wä:

"Hele ‘oe a ‘ike i ka piko wai‘olu o ka Waikini,

‘Ike ‘oe i ka nani o Känehunamoku i ‘Uluka‘a,

Ka mokupuni i pöhai ‘ia e nä ‘ono like ‘ole o ke ao nei."

I loko o ko läua noho ali‘i ‘ana no Kaua‘i, ua ho‘opömaika‘i ‘ia maila läua me ka hua ali‘i öhähä mai ko läua pühaka a‘e. He keiki käne, ‘o ia ho‘i, ‘o Maihunali‘iikiekapoko, no kona ‘u‘uku loa. Pau pono loa ana nö i loko o ka poho lima; ‘o ke ali‘i na‘e, ua mäkolukolu. No laila, ua kapa ‘ia ihola e kona kahu hänai, me këlä inoa a‘ela ma luna, ‘o ia ‘o Maihunali‘iikiekapoko.

‘O ka inoa o kona kahu hänai, ‘o Holoholokü. Näna ka pana e kaulana nei, a hiki i këia wä e ö nei:

"Hänau ke ali‘i i loko o Holoholokü, he ali‘i nui,

Hänau ke kanaka i loko o Holoholokü, he ali‘i nö;

Hänau ke ali‘i nui ma waho a‘e o Holoholokü, ‘a‘ohe ali‘i, he kanaka ia!"

Ua pa‘a ia ‘ölelo a hiki i këia wä.

Ua hänai ihola ‘o Holoholokü i käna mo‘opuna ali‘i a nui. Ua huli ‘ia akula ka pua kohu e pili ai me käna mänai. ‘A‘ole i loa‘a ma Kaua‘i a puni. He nui nö nä wähine u‘i o ka ‘äina, ma waena o nä maka‘äinana a me nä ali‘i. Akä, i ka wä kahiko, na ke akua e huli ka wahine a nä ali‘i; no laila, moe ihola ‘o Holoholokü i ka pö loa‘a ihola iä ia ka moe‘uhane. ‘Ölelo maila ‘o Ola, "E, ‘auhea ‘oe? Aia ka wahine o ka mo‘opuna a käua i ka Uhukai o Makapu‘u, kaikamahine a ‘Ihi‘ihilauäkea, läua ‘o Manana. ‘O Malei ka inoa o ia ali‘i wahine. He mamo na Pä‘ao, mai Kahiki mai." Puoho a‘ela kona hiamoe, a ‘ike ihola ‘o ia he moe‘uhane kä këia. Hele akula ‘o ia i mua, a pule akula i kona akua, no kona ho‘opömaika‘i ‘ana mai iä ia, ma ke kuhikuhi ‘ana mai i kahi e loa‘a ai ka wahine a kona haku ali‘i.

A pau kona pule ‘ana i kona akua, hea akula ‘o ia i käna wahine; "Kawailanamälieihauola ë! Hö mai i pua hau no‘u, i wa‘a no‘u e ki‘i ai i ka mo‘opuna wahine a käua." Pane maila ‘o Hauola. "Aia i hea këia mo‘opuna wahine a käua?" Pane maila këlä, "Aia i ka Uhukai o Makapu‘u, i ka lae huli lua o ka makani wehe poli o ka ipo. Wehe ana i ka lau o ke pili, i hale no ke hoa i komo aku ai."

I ia manawa, ku‘u maila ‘o Hauola i ka pua hau. Hele akula ‘o Holoholokü, a kau ihola i luna o ka pua hau, a känaenae a‘ela ‘o ia i kona mau ‘aumäkua: "‘O Wala! ‘O ka makani a ku‘u kupuna käne,

‘O Nahiukäkä, i waiho ai i loko o ka püniu,

A kau i ka pali o ka ihuiki--nona ho‘i këia inoa,

Kamakani Kü‘ululü,‘o Käne, he‘e, he‘e! He‘e, he‘e! He‘e, he‘e! He‘e, he‘e lä!

E lawe ‘oukou ia‘u a pae i Makapu‘u,

A ho‘iho‘i mai nö i këia lä, a pae i Wailua nei!"

Kauoha akula ‘o ia i kona kahu, iä Kënë: "E kuahaua aku ‘oe i nä känaka a puni ‘o Kaua‘i nei; nä käne i ho‘ouhiuhi, i pou uhiuhi, i ‘a‘aho uhiuhi, e pa‘a ai ke kanaka hale i këia lä; nä wähine i pili hïnano; i kaula ‘uki, e pa‘a ai ke kanaka hale i këia lä. Ko Ni‘ihau po‘e, iä Pa‘akulimoku, me kona po‘e, i moena päwehe, me ona moena makaloa, e pa‘a ai ke kanaka hale i këia lä."

Huli a‘ela ‘o ia a pane akula i käna wahine, iä Hauola: "‘O ‘oe ho‘i, me kou po‘e, ka mü ‘ai mai‘a o Lä‘au, ke peke o Laukea, ka menehune o Keonepoko, e kuku ‘oukou i kapa i këia la; ke aka ‘a‘amo o Hä‘ena. (He kapa a‘ea‘e loa a ke‘oke‘o; ke waiho nei ia kapa a hiki i këia lä, i ka wai o Kapala‘e, e mäka‘ika‘i ‘ia nei nä malihini.) He kilohana laua‘e ko Kamaile; he noe hahu ko nä Molokama; he lau koa ko Waiahi; mokihana ko Hä‘upu; he mämaki ko mana wai o Puna; he pele ‘ili ahi ko Kahana; he kapa aho ko Waimea; he pa‘iniu ko Pu‘ukapele; he olokele ko Näpali."

‘Ae maila käna wahine, ‘o Hauola. ‘Ï akula ‘o ia i kona kahu, me käna wahine, "E ho‘i ‘olua, a hana aku i kä ‘olua hana i kauoha ‘ia; ‘a‘ohe make kali a wehewehe kaiao, no ka mea, he lä no ka hana nui. A mäkaukau këia mea i këia lä nö, a noho papa mai nä känaka, mai ka hale a komo i ke kai. Kakali a‘e ho‘i ‘olua ia‘u me ka‘u ukana. E kani pämalo‘o ana ka hekili, kahe ka wai ‘ula, puleileho ka moana, kü ka puna kea i uka, aia kä, ho‘i mäua i luna o kua nalu ho‘okeke‘e o Makaiwa!" Pau a‘ela kä läkou nei kama‘ilio ‘ana, huli akula ke alo o Holoholokü no Ka‘ena, hao akula ka pua hau i käna hana me kahi makani ‘o Kanoheka.

Ke ho‘ola‘i ala këlä i ka ‘ilikai; ‘a‘ole nö ho‘i i ‘emo ia miki ‘ana, kü a ka pua hau, lana ana i Hanauma. Lele akula këia i uka o kahaone, hopu ihola ‘o ia i käna pua hau, a ho‘okomo a‘ela ma loko o kona mahiole.

Ke wehewehe a‘ela kaiao i ia manawa; pi‘i akula këia, ‘ike ‘ia maila ‘o ia e kama‘äina o ia wahi; mana‘o ‘ia maila këia, he ‘ölulo. Holo maila kama‘äina me ka mana‘o e ho‘opö‘ino iä ia nei akä, ‘ike ‘ë maila läkou i ka ‘ula o ke kapa hulu Olokele, me ka mahiole i ka po‘o, mana‘o a‘ela läkou he ali‘i kä këia. Nïnau maila kama‘äina, "Mai hea mai nei ‘oe ?" ‘Ölelo akula ‘o Holoholokü, "He malihini au no Kaua‘i mai nei." "A e hele ana i hea?" Pane akula këia, "E hele ana au i kahi o ‘Ihi‘ihilauäkea, me käna wahine, me Manana!" "Auë ! [‘O] ko mäkou mau ali‘i nö ia o këia wahi! E alaka‘i aku au iä ‘oe a hiki i ka hale." ‘O ko läua nei hele akula nö ia, a kokoke iki akula i kauhale. ‘Ike maila ‘o Ihi‘ihilauäkea i këia mau känaka e hele aku nei, kühea maila ‘o ia, "Haele mai!" A hiki akula läua nei i ka hale, pane akula kahi kama‘äina i ke ali‘i, "He malihini ka‘u i lawe maila näu." "Aloha ka malihini!" wahi a ‘Ihi‘ihilauäkea. "Aloha nö ho‘i ke kama‘äina!" wahi a ke keiki hi‘uwai o Wailua. "‘O ‘oe kä paha ka malihini o ku‘u kupuna käne i ho‘äla iho nei ia‘u i këia pö?" wahi a ‘Ihi‘ihilauäkea. "Pehea paha lä," wahi a Holoholokü.

"He aha käu huaka‘i malihini, ‘o ka hiki ana mai o këia kakahiaka nui?" wahi a ‘Ihi‘ihilauäkea i nïnau aku ai. "He ho‘oala pö, na ku‘u hoahänau, na Ola; e ki‘i mai au i kö kaikamahine, iä Malei, i wahine na ku‘u mo‘opuna. He nui nö nä wähine o ka ‘äina, mai nä ali‘i, a nä maka‘äinana; ‘o ku‘u mau akua ho‘i, ‘o ka menehune, ‘a‘ohe makemake, no ka mea, ‘o wau ka i luhi i ke keiki, ‘o läkou pü nö ho‘i kekahi; no laila ua kuleana like mäkou i ke keiki; ‘oiai, he keiki make nö këia. Ka hänau ‘ana mai, pau pono nö kahi kino i loko o ka poho lima. ‘O ku‘u minamina nui ho‘i i ka mo‘opuna, ‘imi aku ai au i kini o ke akua, ka lehu o ke akua, ka püku‘i o ke akua, ka mano o ke akua, ka menehune o ke akua. ‘Ike ‘ia a‘e ai ku‘u mo‘opuna, he keiki, a na läkou nö ho‘i këia ho‘oala ia‘u mai ‘o ku‘u kaikua‘ana Ola; ‘o ia au i hiki malihini maila i këia kakahiaka," wahi a Holoholokü, i pane aku ai.

"Ua wahine ‘oe!" wahi a Olomana. "Ua hä‘awi akula nö ka po‘e näna ka mo‘opuna iä ‘oe; ‘o ka hänau wale ‘ana nö kä läua nei; na‘u i luhi ka mo‘opuna a nui, ‘o kou po‘e hoa lei keiki nö ia; ‘o nä po‘e kaikunäne ala ou. Nani nö ho‘i ia, ua hä‘awi akula nö na ia luhi o läkou !"

A nïnau hou akula nö ‘o Olomana iä Holoholokü, "Ähea ho‘i ‘oe ?" "I këia lä nö," wahi a Holoholokü.

"Keu nö paha! E ho‘omaha iki ana ‘oe a ka lä ‘apöpö, i ka lä ‘oko‘a, a laila ho‘i," wahi a Olomana. A hiolo nui maila kona waimaka, no ke aloha i ka mo‘opuna; akä, ‘a‘ole e hiki; ua hä‘awi akula nö kona mau kaikunäne i ka mo‘opuna! Huli akula ho‘i kona alo i ke Ko‘olau, a känaenae akula:

"Ku‘u pua kono a‘a hala o Kekele!

Ku‘u lei o ka pali Ko‘olau!

Ka mau‘u ‘ala pae o ke kahaone,

Huia pü me ka uka o Kapa‘a.

Mai pa‘a mai ‘oe ia‘u, e Mäkälei,

Ka lä‘au kono laka a ka ‘ia,

Ka i‘a ho‘iho‘i i ka uka o Kapuou,

Ua noho a laka i ke kumu o ka wai hï,

Ka pü ‘awa hiwa a Käne i ka mole o ka pali;

Ku‘u pali pa‘a, he aloha i ku‘u lei mo‘opuna!"

Pau a‘ela kona uë ‘ana i käna mo‘opuna, ho‘omaopopo pono akula ia i ko läua wä e ho‘i ai.

Wahi maila ‘o Holoholokü, "Aia kä‘ili aku ‘o Lehua i ka lä, ho‘iho‘i aku i loko o ka haona wai a ka pao‘o, i ‘olu‘olu ka ho‘i moana ‘ana, he ala huli i ke Kona." "Aia i hea kou po‘e känaka, me ka wa‘a äu i ha‘alele aku nei, i ki‘i aku hoe, e ho‘i mai e pä‘ina?" wahi a ‘Ihi‘ihilauäkea. "Aia nö i Kaua‘i; ‘o wau wale nö ka i holo mai nei, me ‘elua wahi kauä. ‘O ka püniu makani a ku‘u kupuna käne, ‘o Mähaihai, me ka pua hau lana i Wailua, a ku‘u wahine, ‘o Hauola; ‘o ka‘u mau wahi kauä a‘ela nö ia! ‘A‘ohe luhi i ka hänai. Pa‘a nö ku‘u wahi püniu i ka lima, kau nö ku‘u wahi wa‘a pua hau i loko o ku‘u mahiole!" "Ua pono," wahi a ‘Ihi‘ihilauäkea, "e ho‘i a‘e käua i mua, e ‘ai ai." Pane akula ‘o Holoholokü, "‘O ke akua ma mua e ‘ai a ma hope au." A haele akula läua i ka hale ho‘omana akua.

A pau a‘ela këia mau mea, ki‘i ‘ia akula ‘o Malei i Ko‘olau, kahi noho o kona kupuna wahine, Olomana. I ko läua hiki ‘ana mai, e ‘ike aku ana ka lä i ka ‘ilikai. A olo a‘ela ka makena, no ka mea, ‘akahi nö läua a ‘ike i kä läua kaikamahine, iä Malei. Ko läua lä mua nö i ‘ike ai, ka lä nö ho‘i ia e lilo ai i ke käne!

Ho‘omäkaukau a‘ela läua nei no ka ho‘i i Kaua‘i. Pane maila ‘o Olomana, "A i hänau i ke keiki mua, na wai ke keiki?" Pane maila ‘o Holoholokü, "Ke hänau ka mua, a he käne, na‘u nö; inä ho‘i he wahine, näu ia, ua kü ma kou ‘ao‘ao. Inä ho‘i e hänau he käne wale nö, ua nele nö ‘oe, ua kü ma ko‘u ‘ao‘ao; inä ho‘i he wahine wale, ua kü ia ma kou ‘ao‘ao, a ua nele ho‘i au." Pane maila ‘o Olomana, "Nani ho‘i ia; he pani käu; ‘o ka wahine wale nö ka‘u; ‘o ke käne wale nö ho‘i käu! A eia ka‘u ‘ölelo hope ma laila. A i hänau ‘ole ku‘u mo‘opuna i ke keiki wahine, ua kö ho‘i kou ‘ao‘ao. A i pau ke ola o ku‘u mo‘opuna, ho‘iho‘i mai ‘oe i kona mau iwi i këia wahi a käua e ho‘opa‘a nei i kä käua ‘ölelo."

A iho akula ‘o Holoholokü ma ke alahaka i lalo o ka pali o Makapu‘u, a ho‘oku‘u ihola i ka pua hau i loko o ke kai. Huli maila ‘o ia, a kühea maila i nä mäkua o Malei, e ho‘oiho aku iä Malei i lalo, a kau i luna o ka pua hau. Ho‘oiho aku ‘o Malei, a kau ihola i luna o ka ‘ühä o ke kupuna käne Holoholokü. Po‘i ihola ka pünohu ma luna o ka pua hau, pa‘a ihola läua nei i loko o ka pua hau; kühea a‘ela këia i ka püniu (makani) a ko ia nei kupuna käne,

"Aia lä! ‘O ka püniu (makani) a ku‘u kupuna käne ‘o

Nahiukäkä, i kau i ka pali o Kaihuiki, nona ka makani,

Kü‘ululü o Kanohe, he‘e, he‘e! He‘e, he‘e! He‘e, he‘e! He‘e, he‘e lä!"

I ia hao ‘ana aku o ka makini, kau ana läua nei i luna o ka nalu keke‘e o Makaiwa. Näkolo ana ka hekili ku‘i pämalo‘o, pualena ana ke kai i ka wai ‘ula, ‘oë‘oë ana ‘o waho o ka pua hau i ka puleileho o ka moana. ‘O läua nei ‘o ka puna kea, noho ana i ka poho lima o nä känaka; ua ‘au‘au wale nä känaka i ka wai o ka mokihana, me ka ‘ölena; a pü a ‘ehu ho‘i ka ‘ili o nä känaka ka memele a ka ‘ölena. I ia manawa häpai a‘ela nä känaka iä läua nei, noho ana i loko o ka pä ali‘i o Wailua. Ua ho‘opü‘iwa ‘ia ka mana‘o o ke kaikamahine ali‘i, Malei, i ka paoa i ke ‘ala o nä känaka.

Ki‘i maila ke kupuna wahine, ‘o Hauola, i käna mo‘opuna hünöna, a ho‘iho‘i akula i loko o kona hale hïnano i ho‘omäkaukau ‘ia nona. I kona komo ‘ana aku i loko o ka hale, he puïa wale nö, na ke ‘ala o ka hïnano. Hiolo ihola kona waimaka, no kona ho‘omana‘o i kona kupuna wahine, Olomana. Ho‘omana‘o a‘ela ‘o ia i ka ulu hala o Kekele, kä läua wahi e pili ai me kona kupuna wahine.

Ua ho‘oma‘ema‘e koke ‘ia ihola ko ia nei kino ‘o Hauola, me ka wai o ka mokihana i hui ‘ia me ka ‘ölapa, me ka maile kü lä. Hao maila ke kïhei i ho‘olu‘u ‘ia i ka ‘iliahi; he peluliahi ka inoa o ia kïhei; hao maila ho‘i ka pä‘ü i ho‘olu‘u ‘ia i ka ‘ae ‘a‘ala o ke kupukupu, me ka niu pülehu o Kalanamaihiki, me ka noni kü ‘ala o Miloli‘i, me ka ‘ölena moe poli o Kïpü. He punia ho‘i kau i ke ‘ala o ka pä‘ü.

Kani maila ka pahu ho‘äo o nä ali‘i.

II

Ko Kawelo Hänai ‘Ia ‘Ana

A li‘u wale nä lä o ka noho ‘ana, ua ‘ono a‘ela ‘o Malei i ke këhaupa‘a. Ua huli ia ma Kaua‘i a puni, ‘a‘ohe wahi e loa‘a ai. ‘Ï maila ‘o Ola ma ka moe‘uhane, "‘A‘ohe e loa‘a ma Kaua‘i nei a puni, ka ‘ono a ka mo‘opuna wahine a käua. Aia wale nö ‘o nä kuahiwi o Hawai‘i kahi e loa‘a ai." Ua hiki mai ko Malei mau kaikunäne i ia kakahiaka. Ha‘i akula ko läua kaikuahine iä läua he ‘ono ia i ka haupa‘a, ua huli ‘ia i Kaua‘i nei a puni, ‘a‘ohe loa‘a. ‘Ï maila ko läkou kupuna käne, Holoholokü. "Aia i nä kuahiwi o Hawai‘i kahi e loa‘a ai ‘o ke këhaupa‘a." Liuliu a‘ela läua, no ka huli ‘ana i kahi o ka ‘ono a ko läua kaikuahine e loa‘a ai. A hala akula läua nei, nanea wale ihola nö nä ali‘i i ka pühenehene, a hala ka anahulu, hö‘ea maila läua me ka ‘ono o ko läua kaikuahine, he këhaupa‘a, a ‘ai ihola ko läua kaikuahine. ‘Ike loa ‘ia a‘ela ka ‘öpü o Malei. A li‘u wale iho, hänau maila ke keiki, he keiki käne, a kapa ‘ia ihola ‘o Kawelo. Lilo akula nö i ka hänai ‘ia e Në [Kënë], he kahu o Holoholokü.

Noho hou ihola nö ‘o Malei, a ‘ono hou nö i ka ‘awa a ka manu kau lä‘au o Pana‘ewa. Hele hou nö nä kaikunäne e huli i ia ‘ono ona, a loa‘a nö i Hawai‘i. He anahulu nö ho‘i, hö‘ea ana i Kaua‘i. A inu a‘ela nö ho‘i i ka ‘awa äna i ‘ono ai, me käna ali‘i käne, me Maihunali‘iikiokapoko, a lilo ihola läua i ka ‘ona a ka ‘awa. Ala mua a‘ela ‘o Malei i ke kakahiaka, ‘alawa akula ‘o ia i käna käne, ho‘äla akula ‘o ia iä Maihunali‘iikiokapoko, "Kä! Lena kä ho‘i ka ‘ili o ka ‘awa kau lä‘au a ka manu!" ‘Ï mai käna käne, "‘A‘ole au i ‘ike, eia au i ‘ane‘i me ‘oe. Pau nö kou ‘awa i ka inu, a pupu‘u nö; ko‘u moe akula nö ia i ka ‘ona a ka ‘awa; eia kä, ua häpai ‘ia mai au a loko nei o kou hale!" A pau a‘ela kä läua nei kama‘ilio ‘ana, ho‘i akula ke käne i mua i kona wahi. A li‘u wale iho ka noho ‘ana, ‘ike loa ‘ia a‘ela ka ‘öpü o Malei. A hiki i ka hänau ‘ana, he keiki käne. Ki‘i maila ‘o Kënë, a lawe akula, a kapa ihola i ka inoa ‘o Kamalama.

Noho hou aku nö ‘o läkou nei, a ‘ono hou nö ‘o Malei i ka wai hïnano o Leleiwi. Ki‘i hou nö nä kaikunäne i Hawai‘i; ho‘onohonoho ‘ia ‘o loko o ka haona wai i ka hïnano o Leleiwi, ka wai o ka lehua, a me ka wai o ka lau hala. Lülü ‘ia ihola a piha ka haona wai i ka wai, a ho‘iho‘i maila, a i mua o ko läua nei kaikuahine, Malei, i Kaua‘i. Inu a‘ela nö ho‘i ko läua kaikuahine i käna ‘ono ‘o ka wai hïnano o Leleiwi. A ma hope mai o ia manawa, ‘ike loa ‘ia a‘ela ka ‘öpü o ko läua kaikuahine. A lö‘ihi wale iho, hänau a‘ela, he keiki käne hou nö; a ki‘i mai nö ‘o Kënë, a kapa ihola i kona inoa ‘o Kalaumaki.

Ka hänai ‘ia ana e ko läkou kahu, a nui, ma lalo o ka ho‘omalu ‘ana a ko läkou kupuna käne, Holoholokü. ‘A‘ole i ‘ike iki këia po‘e keiki i kekahi po‘e kamali‘i ‘ë aku ‘o läkou wale iho nö, no ka mea, ua pa‘a läkou i ka pälama ‘ia e ko läkou kupuna käne, Holoholokü. ‘O ke ‘ano o këia hua‘ölelo, he pälama, he po‘e keiki i hänai kapu ‘ia i pä ‘ia, a puni me ka lama lä‘au o ke kuahiwi, nona ho‘i ka loloa he ‘ekolu anana a ‘oi, ‘o ia ihola ke ki‘eki‘e o ka pä.

I kekahi lä, lohe ihola ‘o Kawelo i ka ‘uä‘uä a nä kamali‘i. ‘Ï akula ‘o ia i ko läkou kahu, iä Kënë, "He aha këlä wala‘au?" ‘Ï akula ‘o Kënë, "He kamali‘i." Pane hou akula ‘o Kawelo, "E aha ana läkou ?" "E ho‘olei ihe ana" wahi a kona kahu. "He kanaka hou aku nö kä koe?" "‘Ae," wahi a Kënë. "Kä! He aha ko läkou mea hele ‘ole mai i ko käkou nei wahi a pä‘ani ai me mäkou ?" wahi a Kawelo i pane aku ai. "‘A‘ole hiki, ua pa‘a ‘oukou i ka pälama ‘ia," wahi a Kënë. "‘O wau wale nö ke ‘ike iä ‘oukou, ko ‘oukou kahu." "Kä! e ho‘oku‘u mai ‘oe ia‘u, e hele au e ‘ike i ka pä‘ani a këlä po‘e kamali‘i!" "‘A‘ole !" wahi a Kënë. "‘O ke kauoha a ko ‘oukou kupuna käne e mälama au iä ‘oukou, a hiki i ko ‘oukou nunui küpono ‘ana no käna hana i makemake ai no ‘oukou," wahi a Kënë.

Ua ‘ino‘ino loa ihola ko Kawelo no‘ono‘o, a pö ia lä. ‘O käna hana nui i ia lä, ‘o ka huli i wahi nona e hiki ai. A loa‘a ihola iä ia. Moe ihola ‘o ia i ia pö me ka ‘olu‘olu, a ala a‘ela ‘o ia i ka wana‘ao nui; ki‘i akula ‘o ia i kekahi aho e ho‘olako ‘ia i mea pä‘ani na läkou. A nou akula ‘o ia i kekahi po‘o o ke aho i ho‘opa‘a ‘ia i ka pöhaku, i luna o ka pä. A i kona huki ‘ana mai, ua hihia a‘ela ka pöhaku i ho‘opa‘a ‘ia ai i ke po‘o o ke aho, i luna o ka pä; a ma laila ‘o ia i pi‘i a‘e [ai], a kau i luna o ka pä; huki akula ‘o ia i ke aho, a kiloi akula i waho o ka pä, a ho‘opa‘a pono ihola ia i ke po‘o äna [i] kiola mua ai i luna o ka pä; a ho‘ohoholo akula ‘o ia, a hä‘ule ana këia i waho! Hana ihola ‘o ia a nalo käna aho, a wikiwiki akula ‘o ia i ka hele.

‘O ka mä‘ama‘ama loa a‘ela nö ho‘i ia. Nanea akula këia i ka nänä ma ‘ö a ma ‘ane‘i, i ka nani o ka ‘äina! ‘Ï wale ihola nö ia i loko ona, "He aha nö lä ho‘i ko mäkou mea i ho‘oku‘u ‘ole ‘ia ai e like me këia po‘e kamali‘i?"

Hele loa akula ‘o ua Kawelo nei, a kahi o kamali‘i e ‘äkoakoa ana. "He aha këia ‘uä‘uä leo nui a ‘oukou e ha‘anui nei?" wahi a Kawelo i pane aku ai. ‘Ike ihola këia i ka nui ‘ana mai o nä keiki, mai ka nui, a li‘ili‘i. Pane kïko‘olä maila kekahi keiki nui, "He aha käu, e kënä wahi keiki ‘üpë kole, e nïnau nei? [‘A‘ole kä ‘oe ‘ike i ka hana, e hana mau ‘ia nei; he ho‘olei ihe? ‘O ka mea ka‘ika‘i ka ho‘olei näna ka eo! He keu aku ho‘i ‘oe o kahi keiki iki nïele!" "Kä!" wahi a Kawelo. Huli a‘ela ‘o ia i ka mea ma kona ‘ao‘ao, a ‘ölelo akula, "Inä ‘o wau kekahi e ho‘olei me ‘oukou, make ‘oukou ia‘u!" (‘O këia kanaka, nö na‘e, he ‘ohana makua käne nö ia nona) ‘Ï maila kamali‘i iä ia nei, "‘Oi ho‘i hä! E ho‘okükü ana käkou! Inä ‘oe e make iä mäkou, pepehi ‘ia ‘oe e mäkou a ‘eha loa!" ‘Ï akula ‘o Kawelo, "Ai make ‘oukou ia‘u, he aha ho‘i kä ‘oukou e uku mai ai ia‘u?" "E lilo ‘oe ka helu ‘ekahi ma ka ho‘olei ihe ma Kaua‘i nei, a puni."

Me nei ka ho‘olei ‘ana; kaha laina ‘ia, kü aku ke keiki ma ia kaha, a ho‘oku‘u aku i ka ikaika o ke kiloi ‘ana. A pëlä aku nö kona hope, ke kü aku ma ia laina ho‘okahi nö, a pau käna, pëlä aku nö, a hiki i ka hope loa o nä keiki.]

‘Ölelo a‘ela läkou, ‘o Kawelo ka mua. ‘Ölelo maila ho‘i ‘o Kawelo, ‘o kama‘äina ka mua, a ua ‘äpono ‘ia ia mana‘o. Ho‘omaka nä hana a‘ela. Ua oi akula ‘o Kawelo, a ma mua pono mai, nänä maila i nä keiki e ho‘olei ihe nei. A hiki i ko läkou pau loa ‘ana, kü akula kä käkou kama ‘eu, Kawelo, a ho‘oku‘u akula i kona ikaika!

A hiki i ka eo ‘ana iä Kawelo, ua kü maila këlä po‘e a ho‘opa‘apa‘a. Eia ka pane ma ko Kawelo ‘ao‘ao, "Ua ‘ae käkou me ka maika‘i, ‘a‘ole ou ho‘opa‘apa‘a inä au i eo iä ‘oukou. Hana ‘oukou i ku‘u kino e like me ko ‘oukou makemake, akä, ua eo ‘oukou ia‘u no laila, ua lilo ia‘u ka moho helu ‘ekahi o Kaua‘i nei a puni, i këia lä! Ua ‘ike mua e make ana ‘oukou ia‘u!"

Ua ukiuki loa a‘ela nä kamali‘i i ke küamuamu o Kawelo iä läkou. Alu like maila läkou e pepehi iä Kawelo. Hö‘ea maila kona kahu, ‘o Kënë, ‘uao ‘ia a‘ela këia uluäo‘a.

III

Ka Mäka‘ika‘i ‘Ana

Hänau ‘ia ‘o Kawelo ma Wailua, o Kaua‘i. He ‘ekolu ko läkou nui i hänau ‘ia mai ai e ko läkou makuahine, Malei, a me Maihunaali‘iikiokapoko, ko läkou makua käne. ‘O ka hänau mua, ‘o ia nö ‘o Kawelo; Kamalama a me Kalaumaki, ko läua pöki‘i.

Ua noho läkou ma laila a hiki i ko läkou nunui küpono ‘ana e ho‘omaopopo i nä le‘ale‘a o këlä ‘ano këia ‘ano o ia au. ‘O ka hana mua o Kawelo, i kona wä ‘öpiopio, me kona po‘e makua käne, ‘o ia ho‘i, nä kaikunäne pono‘ï o kona makuahine; ‘o ia ho‘i, këia ma lalo iho nei: he ‘ö‘ö ihe, käkälau [käkä lä‘au], a me nä ‘ano hana le‘ale‘a a pau. ‘O kona le‘ale‘a mua loa i hana ai, ‘o ia nö ka ho‘olei  ihe. Ma muli o ka nui o kona akamai, no laila, ua ka‘a mau ka eo iä ia. Penei ke ‘ano o ka ho‘olei ihe; e kaha ‘ia ka laina kahi e kü ai ‘o nä keiki; ‘o ke keiki mua, e ho‘omaka ‘o ia e ho‘olei i käna ihe me ka pololei a hiki i ka palena i kü ai kona ihe; a laila, e kaha hou ‘ia kona lina; a pëlä mai nö ka lua o ke keiki. Ma kahi mua nö o këia keiki i kü ai e ho‘olei ihe, ma laila nö këia keiki hope. Inä ua ‘oi aku ka lö‘ihi o käna ho‘olei ihe, a ‘oi aku ma mua o ke kaha o ke keiki mua, pëlä nö e mäka ‘ia ai kona laina. ‘Oiai ho‘i, ‘o Kawelo, ua nui kona akamai. Ua lawe mau ‘o ia i kona külana, ‘o ia ka hope loa, a laila, ua ‘oi loa aku ‘o ia ma mua o nä keiki mua. Pëlä mau kä läkou hana i nä wä a pau, ‘a‘ohe nö ho‘i he mea e make ai ‘o Kawelo. Ma nä le‘ale‘a a pau, ua lawe mau ‘o ia i ka ha‘aheo, a hiki i kona nui ‘ana.

Ua hana ihola ‘o ia i wahi pupupu hale pili nona, no kekahi mau lä. A hiki i ka pa‘a ‘ana, ua kapa ihola ‘o ia i ka inoa o ua hale nei, Kahikihaunaka. A ua ho‘omana akula ‘o ia i ke akua a kona mau küpuna, ‘o ia o Käneikapualena. E like me ke ‘ano o ke au kahiko, he ho‘omana i nä akua like ‘ole, ‘o këlä ‘ano këia ‘ano. A ma hope mai o ia manawa, ua kupu a‘ela kona mana‘o e hele e mäka‘ika‘i i nä mokupuni o ke kai. Ua hele akula ‘o ia e koi i kona mau kaikaina e holo pü läkou i O‘ahu i ka mäka‘ika‘i. No laila, ua ho‘okö maila kona mau kaikaina i ka noi o ko läua kaikua‘ana. Ua ho‘omäkaukau ihola läkou i ko läkou wa‘a nui--i ho‘okahi lä ka ‘ai a me ka i‘a; me ke akua o ko läkou mau küpuna; a me nä pono ‘ë a‘e nö ho‘i i küpono ai ‘o ke au ‘ana aku o ke alaloa o ka moana. Mai ke kökua ‘ana mai o ko läkou akua i pau ai këia hana nui. A ma kekahi lä a‘e, ua ha‘alele akula läkou i ko läkou one hänau, a ho‘omaka maila läkou i ‘au i ke kai loa külipolipo o ka moana. No ho‘okahi lä, pae maila läkou i Wai‘anae, O‘ahu.

No laila, no ko läkou pae malihini ‘ana maila, ua piha maila kahaone i nä kama‘äina. Ua ki‘i maila kekahi o nä kama‘äina iä Kawelo, a ‘o kekahi po‘e nö ho‘i i nä kaikaina. Ua mäwehe a‘ela ko läkou noho ‘ana; ‘o ke kä‘e‘a‘e‘a Kawelo ho‘i, ua ho‘okipa akula ‘o ia ma ko Makuakeke a me käna wahine wahi pupupu hale. A ‘o kona mau kaikaina ho‘i, ma kekahi wahi e kokoke ana ma laila.

‘Oiai ho‘i ‘o Kawelo e nanea ana i ka ‘olu o Wai‘anae, a me nä mo‘olelo nö ho‘i o ia wahi, nä hana le‘ale‘a nö ho‘i; ‘oiai ho‘i ‘o kä Makuakekeiki puni i ia manawa, ‘o ia nö ka lawe i‘a, a me kekahi o nä kama‘äina ‘ë a‘e nö ho‘i, e pili ana i kekahi i‘a kaulana loa, a kupua nö ho‘i. ‘O kahi noho o këia i‘a, aia nö ia ma waena o Ka‘ie‘iewaho a me Ka‘ie‘ieloko. ‘O ka inoa o këia i‘a, Kauhumäka‘ika‘i. No laila, ua ho‘ä‘o nui nä kama‘äina i mea e hei ai këia i‘a; ‘a‘ole na‘e mea ho‘okahi o läkou e make ai ‘o këia i‘a. A ma muli o ko Kawelo lohe mau i këia i‘a, i ke kaulana nö ho‘i ‘a‘ohe mea e pa‘a ai, no laila, ua koi akula ‘o ia i kona kama‘äina, Makuakekeiki, e ho‘ä‘o läua e kü i ka i‘a Uhumäka‘ika‘i. No laila, ua pane akula ‘o Makuakekeiki iä ia, "Inä pëlä kou mana‘o, a laila, e moe käua i këia pö a wana‘ao, a laila, haele käua." No laila, ua hi‘olani akula läua i ia pö.

‘Oiai läua e hi‘olani ana, ‘o ka hapalua like nö paha ia o ka pö, ua puoho maila ‘o Kawelo mai kona hiamoe mai, e ake wale ana no ka ‘ike aku i ka i‘a kupua kaulana. No laila, ua ho‘oala akula ‘o Kawelo iä Makuakekeiki, ma ka paha ‘ana penei;

"Makuakekeiki ë! E ala ka pö!

E ala ke kä, ka ‘ili‘ili, ka ipu holoholona, ka huihui makau, ka ‘upena luelue, ka hïki‘i pa‘a i nä kua ‘iako!

He hoena no ke kai loa, ‘aumakua, ka hana häiki,

Na ‘Öhikilolo, Kea‘aunui, a waho o Ka‘ena,

a waho o Ka‘ie‘ie, ka lawai‘a ‘ana o ka i‘a!

E Makuakekeiki lä ë! E ala ka pö!"

I ka hapalua like o ka pö paha, ua puoho maila ka wahine o Makuakekeiki, a ho‘olohe maila i ka paha ‘ana; no laila, ua ho‘oala akula ka wahine iä Makuakekeiki, "Ei nei! E moe nei! E ala a‘e ‘oe kö hana le‘a e hana ‘ia maila i ke ali‘i a käua, e ala a‘e ‘oe!" I ia wä ala a‘e nei ‘o ua Makuakekeiki nei, a puka akula ‘o ia i waho; nänä a‘ela ‘o ia i luna, ‘a‘ole e huli ka I‘a, ‘a‘ole nö ho‘i i puka mai ka Hökü‘öpae. I ia wä nö, ia i ho‘i hou aku ai i loko o ka hale, a pane akula ia i käna wahine, penei, "‘A‘ohe i kokoke aku i ka pili o ke ao, ei nö i kahi ana o ka pö." ‘O kona hi‘olani hou akula nö ia ma kona wahi moe. ‘A‘ole nö ho‘i i li‘uli‘u kona moe ‘ana aku, paha hou akula nö ‘o ua Kawelo nei penei,

"Makuakekeiki ë! E ala ka pö!

E ala ke kä, ka ‘ili‘ili, ka ipu holoholona, ka huihui makau, ka ‘upena [luelue], ka hïki‘i pa‘a i nä kua ‘iako.

He hoena no ke kai loa, ‘aumakua, ka hana häiki,

na ‘Öhikilolo, Kea‘auiki, Kea‘aunui, a waho o Ka‘ena,

a waho o Ka‘ie‘ie, a lawai‘a ‘ana o ka i‘a!

E Makuakekeiki lä ë! E ala ka pö!"

I ia manawa, ala hou maila ka wahine no ka ‘elua o ka manawa, ho‘oala hou akula nö ia i ke käne. No laila, ala hou maila ‘o ia, a puka akula i waho e nänä ai; ‘o ia like nö me ka manawa mua; a ho‘i hou no ia e hi‘olani.

A li‘uli‘u kona moe ‘ana; i ia wä nö ‘o Kawelo i paha hou aku ai e like nö me nä paha mua. A laila, ala hou maila ‘o Makuakekeiki no ka ‘ekolu o ka manawa, mai ke külipolipo a ka hiamoe. I kona puka ‘ana i waho, a nänä a‘ela i luna, e kau mai ana ka Hökü‘öpae, a mana‘o a‘ela ‘o ia ua hiki mai i ko läua manawa e hele ai; no laila, ua hele akula ‘o ia e kähe‘e wahi maunu ‘öpae lawai‘a na läua. I ka nui ‘ana o ka maunu a läua, ua ho‘i akula ‘o ia i kauhale. I kona hiki ‘ana aku, ua pio mua akula kauhale, ‘a‘ohe pane leo ana i koe. No laila, ua ho‘omäkaukau ihola ‘o ia i nä pono lawai‘a a pau ma luna o ko läua wa‘a. I kona komo ‘ana aku i loko o ka hale o kä käkou kä‘e‘a‘e‘a ho‘i, e hi‘olani mai ana nö. No laila, ua kähea akula ‘o ia ma ka paha ‘ana penei, "E Kawelo! Kaimoku pä‘e‘e! Ku‘u ali‘i! Ku‘u haku ë! Ua mäkaukau nä mea a pau, ‘a‘ohe mea i koe; ‘o käua wale aku nö koe a kau i luna o ka wa‘a."

I ia wä i ala mai ai ‘o Kawelo, a ho‘omaka akula läua e pane‘e i ko läua nei wa‘a i loko o ke kai. A ho‘omaka akula läua e hoe i kahi i mana‘o ai, ma waena o Ka‘ie‘iewaho, a me Ka‘ie‘ieloko. I ko läua hiki pono ‘ana aku ma kahi a läua i mana‘o ai e lawai‘a, ua ho‘olana ihola ko läua nei wa‘a. Ua ku‘u ihola ‘o ua kä‘e‘a‘e‘a Kawelo nei i käna ‘upena käkä uhu, a ‘o kona hoa ho‘i he lawai‘a [aho] loa, a nä i‘a like ‘ole e lou ana i käna makau. ‘Oiai ho‘i ‘o Kawelo e nanea ana i ka iho o ka ‘upena i lalo o ka hohonu, me ka mana‘o e loa‘a ana ka mea äna i makemake ai, ‘o ia ho‘i , ka Uhumäka‘ika‘i, eia na‘e, he neo ia lä. A ‘o kona hoa ho‘i, ua loa‘a nö nä i‘a iä ia, no laila, ‘a‘ole i nele ko läua ho‘i ‘ana. I ke ‘ane‘ane ‘ana aku e napo‘o ka lä, ua huli ho‘i akula läua nei i Wai‘anae.

A ‘oiai hoi, he mea ma‘amau i nä kaikaina, Kamalama a me Kalaumaki, ko Kawelo ‘ano ma mua o ka pau ‘ana o käna mau hana, e hele aku kona mau kaikaina i mua ona, me nä känaka he kanahä, me ko läkou mau ihe he kanahä, e pahu i mua o Kawelo. A i ka pau ‘ana o ka pahu ihe ‘ana a nä känaka he kanahä o Kamalama, pëlä nö ‘o Kalaumaki e hele mai ai me kona po‘e känaka he kanahä, me kä läkou mau ihe he kanahä. No laila, ua ‘alo‘alo wale ‘ia nö nä ihe e ke kä‘e‘a‘e‘a Kawelo. I ka pau ‘ana o këia känaka, ua ne‘e maila ka pöki‘i, Kalaumaki me kona mau känaka; e like nö me ka mua, pëlä nö kona mau känaka i pahu ai i nä ihe. A ua ho‘olilo ‘ia ihola këia mau ihe he kanawalu i wai ‘au‘au no ke kä‘e‘a‘e‘a ho‘okalakupua. A pau a‘ela nä pahu ihe ‘ana, ua ho‘i akula ‘o ia i kona hale; a ‘o Makuakekeiki ho‘i, he mea kamaha‘o iä ia kona ‘ike ‘ana mai i kona hoa hele lawai‘a i ka lawa maoli nö i ka palepale ‘ana i këia make. A mana‘o ihola ‘o ia i loko ona, "‘Akahi nö a ola nä iwi i ku‘u ali‘i nui wale o ke akamai, mea ‘ole kä ho‘i ka make i mua o ke alo, i ke ki‘ina pale o ka mea ua ‘ailolo i ka ‘ö‘ö ihe!"

No laila, i ko läua nei hiki ‘ana aku i kahi pupupu hale, ua ‘eleu maila ka wahine i nä i‘a a ke käne, a ho‘omäkaukau maila kahi wahine me ka hoihoi o nä maka i ka ‘ike ‘ana mai i käna malihini o ia pö. ‘A‘ole i li‘uli‘u iho, ua mäkaukau nä mea a pau, a ho‘omaka ihola läkou a pä‘ina i ia ahiahi.

Ma hope mai o kekahi mau lä, ua ho‘olale hou nö ‘o Kawelo iä Makuakekeiki e hele hou nö läua e ki‘i iä Uhumäka‘ika‘i. E like nö me ka hana mua ‘ana a Kawelo, pëlä nö këia pö, i ho‘olale hou ai nä ‘ai a ka u‘i, no ke ake nui nö e loa‘a ‘o Uhumäka‘ika‘i. No laila, ‘o ke Uhu o ka ‘äina käna i huki nei, a ‘o ka Uhumäka‘ika‘i ho‘i o ke kai he ‘ole ia ‘o ka loa‘a lä! Pëlä nö ho‘i e ho‘oluhi pü ‘ia ai nä kaikaina me ko läua po‘e känaka, i ka pahu ihe i ke kä‘e‘a‘e‘a Kawelo. A ma muli o ka loa‘a ‘ole o këia i‘a iä läua, ua ho‘omaha ihola läua i ke ki‘i ‘ana aku i ka Uhumäka‘ika‘i.

No kekahi mau mälama lö‘ihi mai ma hope o ia manawa, ua kaulana loa akula ko Kawelo inoa ma nä wahi a pau i ke kanaka akamai, a me ka ‘o‘olea, no laila, ua makahehi maila kekahi o nä kaikamähine ‘öpiopio iä Kawelo. No laila, ua ho‘äo a‘ela ‘o Kawelo me ke kaikamahine a Kalonahänaulä‘au, ‘o ia ‘o Känewahineikioaha. ‘Oiai ho‘i ‘o ia e hone ana me ka u‘i i Wai‘anae, ua hö‘ike akula käna wahine iä ia, ‘o ka hana o kona makua käne, he kumu a‘o no ke käkä lä‘au, a ‘o käna hana akamai loa ia. I ko Kawelo lohe ‘ana he akamai kona makuahönöwai, ‘upu a‘ela kona mana‘o e hele e a‘o hou i ke käkä lä‘au i kahi o kona makuahönöwai, Kalonahänaulä‘au. No laila, ua a‘o maila ‘o ia iä Kawelo, a hiki i kona ‘ike ‘ana aku, ua mäkaukau käna haumana i ke ‘ano o ka häuna lä‘au. ‘A‘ole nö na‘e i hä‘awi pau aku kona makuahönöwai i kona ‘ike iä Kawelo ma ka häuna lä‘au. I kekahi manawa, ‘oiai ‘o Kawelo e no‘ono‘o nui ana no nä häuna lä‘au i koe, i ‘upu a‘ela kona mana‘o e ho‘ouna i ka wahine, mea la paha ‘o ia ka mea [e] loa‘a hou ai ‘o nä häuna lä‘au a kona makuahönöwai iä ia. A laila, ua ho‘ouna akula ‘o ia i käna ipo aloha e ki‘i i häuna lä‘au iä Kalonahänaulä‘au, kona makua käne. I ka hiki ‘ana aku o ka wahine i mua o ka makua käne, ua ho‘okipa akula ‘o ia i käna kaikamahine aloha, me ka pane ‘ana mai iä ia, penei, "He aha ka huaka‘i o ka hiki ‘ana mai i mua o ka makua i këia lä?" Pane akula ke kaikamahine iä ia, "I kënä mai nei ku‘u käne ia‘u, e ki‘i mai au i häuna lä‘au na mäua iä ‘oe." I ka lohe ‘ana o ka makua käne i ka mana‘o o ke kaikamahine, ua ho‘omaka maila ‘o ia e paha, penei;

"‘A‘ohe e kü ka häuna lä‘au a käua i kö käne.

He ‘ülili kö käne, holoholo kahakai!

Po‘i a ke kai nui, e hina wale ana nö!

He pü mai‘a kö käne, he küikaika,

Pä ke Kona lä, he hina wale nö.

K[e] pä ke Ho‘olua, he hina wale nö!

I kü nö ka häuna lä‘au a käua lä i kou makua käne!

Ke nui nö mai luna a lalo!

Ke pä ke Kona, ‘a‘ohe e hina!

Ke pä ke Ho‘olua, ‘a‘ohe e hina!

I hina nö ke ‘a‘ali‘i kümakani.

‘Ula‘a pü me ka lepo lä ë!"

I ka lohe ‘ana o ke kaikamahine i ka paha a kona makua käne, ua huli ho‘i akula ‘o ia i ka hale. A pane maila ‘o Kawelo i ka wahine, "Pehea aku nei käu huaka‘i, e ku‘u aloha?" Hö‘ike akula ka wahine iä ia ka paha o ka makua käne. I ka wä o Kawelo i lohe ai i ka pane a käna wahine, ua pi‘i koke a‘ela kona ‘ena a puni kona kino! ‘O kona wä nö ia e pane ‘ökalakala aku ai i käna wahine, "O hele hou i kahi o kou makua käne. A i pane mai iä ‘oe ke kumu o kou hiki hou ‘ana aku, a laila, e pane aku ‘oe iä ia, ‘I ho‘ouna hou mai nei ‘o Kawelo ia‘u e pane aku iä ‘oe, penei, ‘o ke kumu, ‘o k[a] mäna lä, ho‘opuka ‘ia!" I ia wä, ho‘i hou aku nei käna wahine i mua o kona makua käne a ‘ike maila kona makua käne iä ia e ho‘i hou aku ana: a i kona hiki maila i mua o ka makua käne, pane maila ‘o ia, penei, "He aha këia äu i ho‘i hou mai nei, e ke kaikamahine?" Pane maila këlä i ka makua, "‘Ï mai nei këlä ia‘u e ha‘i aku iä ‘oe, "‘O ke kumu, ‘o ka mäna, ho‘opuka ‘ia!" A pane maila ka leo o ka makua iä ia, "‘Ae, ua pono!" wahi äna, "‘O ka mana‘o o kënä mau ‘ölelo lä ‘eä, e hakakä ana ke kumu me ka haumana ma ka häuna lä‘au. O ho‘i, a pane aku i kö käne e ho‘omäkaukau ‘ia nona iho, a hiki aku nö ho‘i au i ka wä küpono, a laila, ho‘opuka ‘ia nä ‘ai a ke kumu me ka mäna!"

No laila, ua huli ho‘i akula ke kaikamahine i ka hale, a pane akula ‘o ia i käna käne i nä mea a pau a ka makua käne i pane mai ai iä ia. I kona lohe ‘ana i nä mea a pau a ka wahine i hö‘ike aku ai iä ia, ua liuliu koke ihola ‘o ia e ho‘omäkaukau nona iho, a kakali akula ‘o ia no käna kumu ‘o ka hiki mai i ka hale. ‘A‘ole i li‘uli‘u iho kona kali ‘ana i ke kumu, ua hiki akula ‘o Kalonahäunanui i mua o Kawelo, a ho‘omäkaukau ihola läua e kü no läua iho. I ko läua mäkaukau ‘ana, ua pane koke akula ke kumu i ka haumana, penei; "‘O ka mäna ke käkä lä‘au pälau mua i ke kumu, i ‘ike aku au i ka ‘ike o ka haumana." No laila, ua kähea akula ke kumu, "‘O ia!" ‘O ka wä nö ia o Kawelo i häuna aku ai i ka lä‘au pälau kaulana, Ku‘ika‘a, a pä akula ‘o Kalonahänaulä‘au. Hiki ‘ole ho‘i iä ia ke pale a‘e i kona ‘ike, ma muli o ka ikaika lua ‘ole o Kawelo, a hina ihola ia i lalo a waiho mälie! E hiolo ana ho‘i kona koko ma ka ‘ao‘ao. ‘O ka wä nö ia o Kawelo i paha aku ai, "Make akula ‘oe iä Ku‘ika‘a, iä Ho‘oka‘a! Ka mea e wali ai ia käpukupuku. Eia mai ka moa i hanaina lä. Ho‘okahi nö ia peku ‘ana lä, pükö wale!" ‘O kona hemo akula nö ia i waho o ka hale, a waiho ihola iä ia.

I ka ‘ike ‘ana o Wahineikiaoha i ka moe mälie [o] kona makua käne i lalo, ua lele akula ‘o ia ma luna ona, a lomilomi ‘äwïwï ihola ia, me kona mana‘o, ua lele loa ka hanu o kona makua käne, me ka hälo‘ilo‘i pü ‘ana iho ho‘i o kona waimaka e ho‘opulu ana ho‘i i kona päpälina, no ke aloha nui i ka makua. No ka manawa lö‘ihi ho‘i ia i lomilomi ai, a pohala a‘ela ‘o ia. I kona huli ‘ana a‘e, e noho ana ‘o Wahineikiaoha ma kona ‘ao‘ao, käna kaikamahine; a pane akula ka makua käne iä ia, "Ua omo iho nei anei kö käne i ku‘u koko?" Hö‘ole akula ke kaikamahine, "‘A‘ole!" ‘Ï maila ka makua käne iä ia "E omo ‘ia iho nei paha e kö käne ku‘u koko, inä lä, ‘a‘ohe luhi i ka lolo pua‘a; ‘o ka lä‘au akula nö ia. No laila, e hele aku ‘oe e ha‘i i kö käne, e lolo pua‘a ana ‘oe, wahi a ke kumu." Ua hele akula ke kaikamahine, a hö‘ike akula i käna käne i nä mea a pau a ke kumu i hö‘ike mai ai iä ia. Ua ho‘okö akula ‘o Kawelo i ke kauoha a k[ä]na kumu, a ho‘omaka akula nö ia e hopu i wahi pua‘a ‘u‘uku, a kälua ihola ‘o ia. A i ka mo‘a ‘ana, lawe ‘ia akula i mua o ke kumu, a ho‘omaka a‘ela ke kumu e kalokalo i mua o nä ‘unihipili. I ka pau ‘ana, ua pä‘ina ihola läua nei. ‘Oiai läua e ‘ai ana me nä küka‘i kama‘ilio maika‘i, ‘o ka hapalua like paha ia o kä läua ‘ai ‘ana, ‘ike akula ‘o Kalonahäunanui i ke akakü o kekahi kanaka i maopopo ‘ole kona ‘ano iä ia ma mua. I ia manawa, ‘o ia i ho‘öho a‘e ai, "He kanaka nui üpëpë lä! Eia lä, ke kü mai nei i mua o käua!" I ia wä i pane mai ai ‘o Kawelo, "‘A‘ole kënä he kanaka ‘oko‘a. Ka Üpëpë nui ia o Möuouo. He koa ia no Hulä‘ia." Pane maila ‘o Kalonahäunanui iä Kawelo, i ka ‘ï ‘ana mai. "‘O kö koa këia e pä ai lä, e ku‘u haumana! Hahau nö ia, pä, ‘a‘ohe e hala ka lä‘au!" I ka pau ‘ana o ka lolo ‘ana a läua, pane hou akula ‘o Kalonahäunanui iä ia, "Ho‘okahi kaua i koe iä ‘oe, ‘o ke kaua i ke ahukü. ‘O kö kaua ia, make ‘oe! Inä paha e omo ‘ia iho nei e ‘oe ku‘u koko, inä lä, ‘a‘ohe kaua e koe iä ‘oe !" I ka pau ‘ana o ko läua küka‘i kama‘ilio ‘ana, ua ho‘i akula [‘o] Kalonahäunanui i kona hale.

‘Oiai nö ho‘i ‘o ia e noho ana me këia u‘i Wahineikiaoha, ua hele hou aku nö ‘o Kawelo e ho‘äo hou me ke kaikamahine a Käkuhihewa, ‘o ia ‘o Ileo kona inoa. A loa‘a pü ihola nö ho‘i käna keiki hänai, ‘o ia ‘o Ka‘elehäopuna, kekahi o nä ‘öpio kaulana.

Ma kekahi mau lä mai, ‘upu hou a‘ela nö ka mana‘o o Kawelo e hele hou e ki‘i iä Uhumäka‘ika‘i, no ke ake nui nö e loa‘a iä ia. No laila, ua hele hou akula nö ia iä Makuakeke, kona hoa lawai‘a. I kä läua hana ma‘amau, e like me ka wä ma mua. E like nö ho‘i me käna hana o ka paha mua no ‘ekolu manawa i ka pö i kona hoa, ma ka ho‘äla. I ka mäkaukau ‘ana o nä mea a pau iä Makuakeke, ua kähea maila ‘o ia iä Kawelo. A pane‘e akula nö ia i ke wa‘a o läua, ‘o ke ho‘omaka akula nö ia e ‘au i ke kai o Ka‘ie‘ieloko. I ko läua hiki ‘ana aku nei i kahi o ka puni a läua, ua ho‘oku‘u ihola läua i nä pono lawai‘a i lalo. ‘Oiai nö ho‘i läua nei e nanea ana i ka lawai‘a, hä‘upu wale maila nö i loko o Kawelo kekahi mea ‘ano ‘ë. I kona huli ‘ana aku a nänä, ‘ike akula ‘o ua Kawelo nei i wena mai ‘o ke ahi i Wailua, Kaua‘i, a mana‘o ihola ‘o ia, ‘o ka hale nö paha ia ona e ‘ä ‘ia maila e ke ahi, ‘o ia ‘o Kahikihaunaka! A pane akula ‘o Kawelo iä Makuakeke, "E ho‘i käua; aia ku‘u hale lä ke ‘ä ‘ia maila e ke ahi i Wailua!" Huli a‘ela kona hoa lawai‘a, a nänä akula, ‘a‘ohe ona ‘ike aku. I ia wä nö i pane aku ai ‘o Makuakeke ma ka paha; "E Kawelo, kaimoku pä‘ë‘ë, ku‘u haku, ku‘u ali‘i ë! Eia nö kä ‘oe i ka moana kai loa nei, ‘ike ‘ë akula nö kä ‘oe i ka pau mai o kö hale i ke ahi!‘ Ma muli o ke pa‘akikï o Kawelo e ho‘i läua, no laila, ua loa‘a nö he hau käuna i‘a iä läua, a ‘o ka Uhumäka‘ika‘i ho‘i, he ‘ole ka loa‘a i ke kä‘e‘a‘e‘a. ‘O ka huki a‘ela nö ia o läua nei i nä pono lawai‘a, a kau i luna o ka wa‘a. ‘O ko läua ho‘i maila nö ia. ‘O këlä mäpuna hoe, këia mäpuna hoe, pae ana läua nei i kahaone. I ia wä nö nä kaikaina i ulele mai ai me ko läua mau koa, e like me ka mea ma‘amau. I ka pau ‘ana, ua ho‘i akula ‘o Kawelo i kauhale, a hume maila ka malo.

I ka mäkaukau ‘ana o ka papa ‘aina, ua pä‘ina ihola ‘o Kawelo, a me nä wähine ‘elua, ‘o ia ho‘i ‘o Wahineikiaoha a me Ileo. ‘O Makuakeke, nö ho‘i, ua ho‘i akula nö ia i käna wahi pupupu hale, me käna wahine, e ho‘onu‘u ai i ka i‘a ‘ono! I ka pau ‘ana o ka pä‘ina a Kawelo me käna mau wähine, ho‘onanea iki ihola ‘o ua kä‘e‘a‘e‘a nei; a li‘uli‘u, hea akula ‘o ia i käna wahine, iä Ileo, ma ka paha;

"E Ileo, wahineiki ë!

E ho‘one‘ene‘e mai ko käua wahi uluna, ko käua wahi moena, ko käua wahi kapa;

ia moemoe a‘e käua, ia huli a‘e a ke alo i luna.

Ua wela Kahiki ka ‘epa‘epa a nu‘u! Ua wela Kahiki ka ‘epa‘epa a lani!

Ua wela Kahikihaunaka i ke ahi o ka pö!

‘O Maihunali‘iikiokapoko lä, ua make!"

A pane maila ‘o Ileo iä ia, "E Kawelo, kaimoku pä‘ë‘ë, ku‘u ali‘i, ku‘u haku ë! He kahi wale nö iä ‘oe, e Kawelo, i O‘ahu nei nö kä ‘oe, i ‘ike ‘ë nö ‘oe i ka pau o kou hale i ke ahi, me ka make o kou mau mäkua!" Pane maila ‘o Kawelo i käna wahine, iä Ileo, "Inä paha he make nö kou makua käne, kulukulu nö ho‘i kou waimaka, kahekahe nö ho‘i kou ‘üpë. ‘A‘ole ‘o ka make ho‘i o ko‘u makua käne, kulukulu ‘ole kou waimaka, kahekahe ‘ole kou ‘üpë!" A pau käna paha ‘ana iä Ileo, no ka ho‘okuli o këia wahine, huli a‘ela ia a kähea akula iä Känewahineikiaoha, ma ka paha:

"Känewahineikiaoha ë!

E ho‘one‘ene‘e, a mai ko käua wahi uluna, ko käua wahi moena, ko käua wahi kapa!

Ia moemoe a‘e käua, ia huli a‘e ke alo i luna.

Ua wela Kahiki ka ‘epa‘epa a nu‘u! Ua wela Kahiki ka ‘epa‘epa a lani!

Ua wela Kahikihaunaka i ke ahi o ka pö!

‘O Maihunali‘iikiokapoko lä, ua make!"

I ka lohe ‘ana o käna wahine, Känewahineikiaoha, i ke kähea a käna käne iä ia, ua lawe maila ‘o ia i ka uluna, kapa, a me ka moena, a häli‘ili‘i ia ma waho o ka hale. ‘O ko läua hi‘olani akula nö ia, huli a‘ela ko läua alo i luna e nänä i ka wena o ke ahi o Kahikihaunaka, ka hale ho‘i o ua Kawelo nei, i Wailua, Kaua‘i.

‘Oiai läua e nanea ana, loa‘a ihola läua i ka pa‘uhia a ka hiamoe; a i ka hapalua like o ka pö, ala a‘ela ‘o ua Kawelo nei a ho‘omaka a‘ela ‘o ia i käna ‘äpana hana, ‘o ia ho‘i, kona kähea ‘ana i kona hoa lawai‘a, Makuakeke, me ka paha ‘ana,

"Makuakekeiki ë! E ala ka pö!

E ala ke kä, ka ili‘ili, ka ipu holoholona, ka huihui makau, ka ‘upena luelue, ka hïki‘i pa‘a i nä kua ‘iako!

He hoena no ke kai loa, ‘aumakua, ka hana häiki,

na ‘Öhikilolo, Kea‘aunui, a waho o Ka‘ie‘ie, ka lawai‘a ‘ana o ka i‘a!

E Makuakekeiki lä ë! E ala ka pö! E ala! E ala ka pö!!

E kükä ana paha me ka wahine i ka i‘a iki, i ka i‘a nui, i ka i‘a loa, i ka i‘a poko,

i ka i‘a kä, i ka ihu nei o ka wa‘a nei lä ë!

E Makuakekeiki lä ë! E ala ka pö!"

I ka lohe ‘ana o ka wahine [a] Makuakeke i ka paha a Kawelo, ho‘oala akula ‘o ia i käna käne e like nö me ma mua; no ka ‘ekolu manawa, i ka mäkaukau ‘ana o nä mea a pau. Ua ho‘omaka akula läua e hoe i ko läua wa‘a, a hiki akula i kahi a läua e lawai‘a mau ai. I ko läua lawai‘a ‘ana a pö ia lä, ua ho‘i nele maila nö ‘o ua Kawelo nei. A hiki ana i kahaone, ua puka maila nö kona mau kaikaina, me ko läua mau koa, e like me ka mea ma‘amau. I ka pau ‘ana o ko läkou pä‘ina ma ia ahiahi, ua ho‘i akula nö ‘o Kawelo e ‘ike i käna mau ipo aloha. I ka hapalua like nö o ka pö, ho‘oala hou akula nö ‘o Kawelo i kona hoa lawai‘a, ma ka paha, e like nö ho‘i me käna paha mau. I ka wahine, nö ho‘i, i lohe hou [ai], ho‘oala hou akula nö ia iä Makuakeke e ala. A ho‘omäkaukau maila i nä pono lawai‘a a pau, a holo hou akula läua i kahi ma‘amau iä läua. ‘Oiai läua i ka moana, e hoe ana me ka ikaika, no ka hiki mai i kahi lawai‘a ma‘amau ma mua o ka puka ‘ana o ka lä, ua ‘ike akula läua nei i kekahi wa‘a mamao mai o läua aku, me kekahi mau känaka ma luna, me he ala, i kä läua ho‘omaopopo aku, mai Kaua‘i mai, a ‘o ko läua mau helehelena ho‘i, ‘a‘ole e hiki iä läua nei ke ho‘omaopopo aku. No laila, ua ho‘omau akula nö läua i kä läua lawai‘a mau.

No laila, e ‘aui a‘e ho‘i käkou, a ho‘olohe i ka mo‘olelo o këia mau wahi känaka a Kawelo mä i ‘ike aku ai i ka moana. I ka pae ‘ana mai o këia mau wahi känaka i kahaone, ua piha maila ‘o uka i känaka mäka‘ika‘i, a me Kamalama nö ho‘i kekahi, me kona kaikaina Kalaumaki. I ia manawa ‘ike maila wahi malihini iä Kamalama mä e kü aku ana. Hau‘oli a‘ela läua i ka ‘ike ‘ana mai i nä keiki a ko läua kaikuahine. Pä ana nö ka hea a Kamalama, "He aha këia huaka‘i nui a ‘olua ‘o ka hiki ‘ana mai nei i këia kakahiaka nui!" "I holo mai nei ho‘i mäua lä iä Kawelo, e ho‘i mai iä ia; ua kaua ‘ia mai nei mäkou e nä koa o ‘Aikanaka; pau mai nei mäkou i ka ‘auhe‘e. ‘O nä mäkua o ‘oukou lä, aia i luna o Hä‘upu kahi noho ai." A pane maila kekahi makua käne iä Kamalama, "Eia lä i hea ‘o Kawelo?" Ua pane akula ‘o Kamalama iä ia, "Eia aku nei ‘o Kawelo i ka lawai‘a me kona hoa lawai‘a; ‘a‘ole anei ‘olua i ‘ike mai nei i kekahi wa‘a i ka moana?" Pane maila läua, "‘Ae! Ua ‘ike mai nei mäua i kekahi wa‘a e holo ana i ka moana, ‘a‘ole na‘e ho‘i mäua i mana‘o mai nei ‘o Kawelo ia, no laila, holo loa mai nei nö mäua i ‘ane‘i. Inä pëlä e ho‘ouna aku kekahi mau känaka e ki‘i iä Kawelo. No laila, kauoha akula ‘o Kamalama i nä känaka ‘elua, "E ki‘i ‘olua iä Kawelo, a e ha‘i aku ‘olua, he mau malihini käna, ua hiki mai nei i këia kakahiaka. E ha‘i aku nö ho‘i ‘olua i ka inoa ‘o Koaikiokaloa a me Koaikiokapoko; no laila, mai poina ‘olua i ka inoa, i maopopo mai iä Kawelo a ho‘i koke mai läua." I ka pau ‘ana o kä Kamalama kama‘ilio ‘ana, ua ho‘omaka akula läua nei e hoe i ko läua wa‘a. ‘O ko Kamalama koi akula nö ia i nä malihini e ho‘i i kauhale; a hiki läkou i kauhale, haha‘i akula nö ho‘i läua i ka mo‘olelo o ko läkou kaua ‘ia ‘ana, a pëlä wale aku. ‘O këia mau malihini, ‘a‘ole läua he mau känaka ‘oko‘a; ‘o nä mäkua le‘ale‘a nö këia o Kawelo; nä kaikunäne ho‘okama ho‘i o kona makuahine, Malei.

E huli a‘e käkou i nä wahi känaka a Kamalama i ho‘ouna ai e ki‘i iä Kawelo. ‘Oiai ho‘i ua mau wahi känaka nei e noke nei i ka hoe, ‘ike akula ke kanaka o hope i nä wähine, e ku‘i ‘opihi ana i ka papali. No laila, ua lilo akula ka ‘ike o kona maka, a pokaka‘a ka ihu o ka wa‘a. I ka ‘ike ‘ana o kona hoa i ka holokë o ka ihu o ka wa‘a, huli maila kona alo i hope, ‘ike maila këia i kona hoa e nänä ana i kumu pali, pane maila këlä, "Na wai nö ho‘i e ‘ole ka pokaka‘a o ka ihu, eia kou maka i kahi e kahi nänä ai!" No laila, pane akula këia i kona hoa, "E huli mai ‘oe e nänä a‘e i kumu pali i nä wähine e ku‘i ‘opihi maila." I ia wä kälele loa mai nei kona hoa i ka muku, me kona pane ‘ana mai, "‘Auhea?" Ma mua o ka puka pololei ‘ana o kona hua‘ölelo "‘Auhea?" ua kähuli ihola ka wa‘a o ua mau wahi känaka nei, a e ‘au ho‘olana nei läua i ke kai! Ke ‘uä‘uä maila kumu pali i ua mau wahi känaka nei. Ke pane akula kekahi kanaka i kälele ai i ka muku, "Ua ‘ike ‘ia maila ho‘i käua, ke ‘uä ‘ia maila käua e këlä po‘e wähine!" Pane akula ho‘i kekahi, "E pakele ho‘i kau i ka ‘uä ‘ia, i kö kälele loa mai i ka muku, a la‘a ka ‘au o käua i ke kai lä. Inä paha ‘o manö mä ma lalo a‘e, ‘o ka pau nö ia o wahi paukü kino o käua i ka hamu ‘ia mai!" No laila, ho‘oikaika a‘ela läua e ho‘olana i kahi wa‘a a läua, a lana a‘ela. ‘O ko läua ku‘u a‘ela nö ia i luna, kä a‘ela ka liu. A pau ia manawa, ho‘omaopopo akula kekahi i ka inoa o wahi malihini i kona köko‘olua. Pane maila ho‘i kekahi, " Ua poina ia ia‘u ka inoa." Pane akula ho‘i kekahi, "E pono e ho‘i hou käua e nïnau hou i ka inoa o këlä mau wahi känaka malihini." Hö‘ole kekahi, "Mai ho‘i hou käua i hope, e hele nö käua i mua !" ‘Ölelo mai ho‘i kekahi, "E mamamake a‘e nei käua iä Kawelo!" Pane maila nö kahi hoe wa‘a mua, "‘A‘ohe käua e make, no ka mea, ke ho‘omana‘o nei nö au i nä hua‘ölelo hope, he loa, me ka poko; no laila, e ‘ölelo aku nö käua, ‘Ke loa ala nö, ke poko ala nö, a näna nö ia e no‘ono‘o mai!" No laila, ho‘oholo ihola läua, e holo nö i mua, a ho‘omaka akula e hoe.

I ka hiki ‘ana aku o läua nei i kahi o Kawelo e lawai‘a ana me Makuakeke, i ka ‘ike ‘ana mai o Kawelo i wahi kanaka, ua ho‘opäha‘oha‘o ‘ia ihola ‘o ua kä‘e‘a‘e‘a nei. A laila, ho‘omaka akula kahi o läua e kahu ma ka paha ‘ana,

"E Kawelo ë! Kaimoku pä‘ë‘ë! Ku‘u haku! Ku‘u ali‘i ë!

He ‘elele mäua i ki‘i mai nei iä ‘oe.

He mau makua käne le‘ale‘a nou, aia lä i uka.

‘O ka inoa lä, ua poina iä mäua, ka loa ala nö, ka poko ala nö, a näu nö ia e no’ono‘o mai!"

A pane maila ‘o Kawelo ma ka paha, penei;

"‘O Wa‘aloa paha,

‘o Wa‘apoko paha,

muli o Malei,

‘o ku‘u makuahine näna au i hänau;

‘o ia paha?"

Pane maila wahi kanaka, "‘A‘ole ia! Ke loa ala nö, ke poko ala nö. Näu nö ia e no’ono‘o mai!" Pane hou maila nö ‘o Kawelo, ma ka paha, penei;

"‘O Koaikiokaloa paha,

‘o Koaikiokapoko paha,

muli o Malei,

‘o ku‘u makuahine näna au i hänau;

‘o ia paha?"

I ia wä i pane mai ai ‘o ua mau wahi känaka nei, "‘Ä ‘o ia! Ua loa‘a maila ka inoa iä ‘oe !" A pane maila kahi kanaka ‘eu o läua i ka muku o ka wa‘a, iä Kawelo, ma ka paha ‘ana, penei; "E Kawelo, kaimoku pä‘ë‘ë! Ku‘u haku, ku‘u ali‘i ë! I ‘olu‘olu mai ke ali‘i i mau kähala anana na mäua, a huli ho‘i a‘e mäua." Huli a‘ela ‘o Kawelo, a pane a‘ela i kona hoa lawai‘a, Makuakeke, "E hä‘awi a‘e ho‘i ‘oe i mau kähala anana na läua nei." I ia manawa i hopu iho ai ‘o Makuakeke i ka i‘a i ka iwilei, a hö‘ike akula iä Kawelo, "‘O këia lä!" A ‘ike akula ‘o Kawelo i ka ‘u‘uku, hö‘ole akula ia, "‘A‘ole kënä!" I ia wä, hopu hou nö ‘o Makuakeke i ka i‘a i ka muku, a hö‘ike hou maila iä Kawelo, i ka pane ‘ana mai, "‘O këia la!" I ia wä i ‘ike aku ai ‘o Makuakeke i ke ‘ano ‘ökalakala o Kawelo i ka pane ‘ana mai iä ia, "‘A‘ole kä ‘oe i lohe i ka noi ‘ana mai nei i ka anana?" I ia wä maka‘u iho nei ‘o Makuakeke i ka pi‘i o ke kai o kona hoa, a hopu ‘oko‘a ihola ia i nä kähala anana, ua hä‘awi akula i wahi kanaka. Hopu maila kekahi, a ho‘okomo ihola i ko läua wa‘a, me ka mahalo ‘ana mai iä Kawelo. ‘O ke huli ho‘i maila nö ia o nä wahi känaka nei; a li‘uli‘u ‘o ko Kawelo pane akula nö ia i kona hoa lawai‘a e huli ho‘i läua. I ia manawa ‘o Kawelo i huki mai ai i käna ‘upena. ‘O këlä, ‘o këia, kau ana i luna o ka wa‘a, pau a‘ela nä lä‘au i ka ha‘iha‘i. A ‘ike akula kona hoa, Makuakeke i ka lele li‘ili‘i o ka ‘ehu kai, pau maila nä lä‘au i ka ha‘iha‘i, pane akula ‘o ia iä Kawelo, "Mana‘o lawai‘a hou ‘ole, e Kawelo? He mea luhi ka lä‘au ‘o ka huli hou ‘ana aku, aia ka lä‘au lä i luna o Ka‘ala!!!"

‘A‘ohe nö na‘e he maliu mai o Kawelo i ka pane o kona hoa lawai‘a. ‘O ke kumu nui o këia huhü o Kawelo, no ka loa‘a ‘ole o ka puni äna e hele mau nei, a me kona lohe ‘ana ho‘i i nä mäkua i ka luku ‘ia e ‘Aikanaka. ‘O ka pau ‘ana o nä mea a pau, ‘o ko läua huli ho‘i maila nö ia. I ia wä i hö‘ike aku ai ‘o Kawelo i kona ikaika i ka hoe, iä Makuakeke, puehu li‘ili‘i ke kai, ma ‘ö a ma ‘ö, ‘o ia nö ia ‘o ke kai po‘i.

E waiho käkou iä Kawelo a me kona hoa, ‘oiai laua e ho‘i mai nei i ka moana. ‘Oiai ho‘i wahi kanaka e hoe nei, ‘alawa maila kekahi o läua i hope nei iä Kawelo mä, ‘ike maila ia i ka puehu li‘ili‘i o ke kai o ka mäpuna hoe o Kawelo: i ia wä ‘o ia i pane aku ai i kona köko‘olua, penei; "E! ‘Auhea ‘oe e ku‘u hoa? Mamamake käua lä iä Kawelo, ke hele ‘ino mai nei!" Ia i huli mai ai kona hoa i hope, a ‘ike maila ‘o ia i ka puehu li‘ili‘i o ke kai, a pane akula ‘o ia i kona hoa, penei; "I make paha käua iä ‘oe, i kö noi i ka i‘a anana; inä paha i noi ‘ia nei e ‘oe i wahi i‘a ‘u‘uku mai, inä lä ho‘i, ‘a‘ohe käua e make; ‘a‘ole pi‘ikoi aku nei ‘oe i ka i‘a nui! A la‘a ka maka o käua lä! Eia ka mea aloha, ‘o ko käua make iho i ka moana, pau maila käua i ka i‘a nui o ka moana! ‘Ike ‘ole maila kä käua mau wähine a me ka ‘ohana! Aloha nö paha käua!" Me ka mana‘o o läua, ‘o këia kü o ka ‘ehu o ke kai, ua huhü ‘o Kawelo iä läua, eia na‘e, he ‘oko‘a ko Kawelo mana‘o. ‘Oiai läua e kuko ana i ka make o läua, kä‘alo ana ‘o Kawelo me kona hoa, ma ka ‘ao‘ao o ko läua nei wa‘a, a hala loa akula nö läua i mua; ‘o ka pau a‘ela nö ia o ka maka‘u o ua mau wahi känaka nei, a ho‘i pololei maila nö ho‘i läua.

I ka pae ‘ana mai o Kawelo me kona hoa lawai‘a i kahaone, ua ka‘a akula ka hopohopo ‘ana o nä pono lawai‘a iä Makuakeke. ‘O ka ho‘omaka maila nö ho‘i ia o nä kaikaina i kä läua hana me nä koa e pahu ihe. A pau ia, ho‘i maila ‘o Kawelo e wehe kahi kapa wai, a komo i kona kapa, hume ka malo. A ‘ike maila ‘o ia i nä makua käne le‘ale‘a ona, a hele maila ‘o Kawelo a hopu i ka po‘o o ua mau wahi känaka nei, me ka mana‘o he pono këia, eia kä, ‘a‘ole! Ho‘oku‘iku‘i ‘ia a‘ela ko läua mau po‘o i kekahi a me kekahi! I ia wä, uë a‘ela ‘o ua mau makua käne nei ona, i ka ua mea he ‘eha! Me nei ke ‘ano o ka uë ‘ana, "Auë! I make ‘ia aku nei nö kä i Kaua‘i, i aho nö ia; ka ma‘i nei ho‘i käua i ke ‘ole i keiki, eia kä ho‘i, he make nö!" I ia wä i pane mai ai ‘o Kamalama iä Kawelo ma ka paha, penei,

"E Kawelo! Kaimoku pä‘ë‘ë! Ku‘u ali‘i, ku‘u haku ë!

Eia iho nä makua käne le‘ale‘a o käua lä,

I ki‘i mai nei iä käua e hele i ke kaua i Kaua‘i.

Aia nä mäkua o käkou lä i luna o Hä‘upu kahi noho ai!"

A lohe ihola ‘o Kawelo i ka ‘ölelo o kona kaikaina, Kamalama, a li‘uli‘u iho kä läkou küka‘i ‘ölelo ‘ana, mäkaukau maila ka papa ‘aina, a pä‘ina ihola läkou. I ka pau ‘ana o kä läkou pä‘ina ‘ana, ‘ano ‘aui akula ka mälamalama, a uhi maila ho‘i ka pouli, a ho‘oaumoe ihola ‘o Kawelo me wahi makua le‘ale‘a ma ia pö.

IV

Ka Ho‘i ‘Ana i Kaua‘i

I ka ao ‘ana a‘e i kekahi lä, ua kuahaua akula ‘o ia i kona mau kaikaina, a me nä känaka a pau, e pi‘i i uka o ke kuahiwi e kälai i mau wa‘a kaulua, a pau nö nä mea a pau i ka lä ho‘okahi, a lawe mai a hiki i kahakai, a laila, pau nä hana. No laila, ua ho‘okö akula kona mau kaikaina a me nä känaka i käna kauoha. Ua lä ho‘okahi nö, ua mäkaukau maila nä wa‘a kaulua i kahaone. A ho‘omäkaukau ‘ia maila nä mea kaua a pau i luna o ka wa‘a. No laila, hele loa akula ka lono, a lohe akula ‘o Käkuhihewa e holo ana ‘o Kawelo i ke kaua. I ia manawa nö ‘o ia i ho‘ouna mai ai i nä koa ona, he iwakäluakumamähä, no ka holo pü ‘ana me Kawelo, e kökua. A hä‘awi pü maila nö ho‘i ‘o ia i kona akua ki‘i, iä Pouomanu. Eia nä inoa päkahi o këia po‘e koa he iwakäluakumamähä: Kaulukaukahi, Kaulukaulua, Kaulukaukolu, Kaulukauhä, Kaulukaulima, Kaulukauono, Kaulukauhiku, Kaulukauwalu, Kaulukauiwa, Kaulukau‘umi, Kaulukau‘umikümäkahi, Kaulukau‘umikümälua, Kapilikua, Kapilialo, Kanänäuamio, Huelowili, Huelo‘eka, ‘o Kumu, ‘o Kawa, ‘o Puaokekau, ‘o Puakaho‘oilo, Kïkïwa‘a, ‘o Manu‘alalähia, Kepuhiikika‘aulehu. A noho ihola këia po‘e koa me Kawelo, ua kä‘e‘a‘e‘a ho‘i, a mälama ana i ko Käkuhihewa maluhia.

Pëlä nö ho‘i i holo puni aku ai ka lohe iä Kalonahäunalä‘au, käna kumu a‘o käkä lä‘au, i ka holo o ka hünöna i Kaua‘i. Hele maila ia e ‘ike iä Kawelo a me käna kaikamahine. I ka pau ‘ana o nä mea a pau i ka mäkaukau, ua ho‘oaumoe ihola nä mea a pau ma ia pö. A i ka ao ‘ana a‘e, i ke kakahiaka nui, ua pane‘e akula nä känaka i nä wa‘a kaulua i kahakai, nona nä loa he ‘umikumamäkahi anana, a he ‘akahi anana ka hohonu. Piha maila nö ho‘i kahakai i nä känaka a pau o ka ‘äina, a mäkaukau akula nä mea a pau [o] luna o nä wa‘a, ‘o Kawelo a me ke koa. A koe ‘o Kamalama me Känewahineikiaoha i kahakai. I ia wä, ‘ike ‘ia aku nei nä mea a pau i ka hele ‘ana mai o Kalonahäunalä‘au me kekahi wahi pü‘olo ma kona lima. A kü ihola ‘o ia e kükä kama‘ilio me käna kaikamahine aloha, Wahineikiaoha. A hä‘awi maila ‘o Kalonahäunalä‘au nei i ua wahi pü‘olo nei, me ka ‘ï ‘ana mai, "He pïkoi këia a‘u i hä‘awi nei iä ‘oe, ‘o kou ho‘oilina këia e loa‘a ai kou ‘äina a me nä mea a pau. I hele ‘olua, a pilikia kö käne, a noi mai auane‘i kö käne iä ‘oe, a laila, loa‘a kä ho‘i kou ‘äina, ‘o ke ola nö ia!"

A pau ko läua kükäkükä ‘ana, hele akula ‘o Wahineikiaoha a kau i luna o ka wa‘a. I ia manawa ‘o Kawelo i kähea mai ai iä Kamalama, "E häpai mai ‘oe iä Pouomanu, ke akua o Kekuhihewa." A häpai a‘ela ‘o Kamalama, ‘a‘ohe hiki ‘o ua akua nei. ‘Ike ihola ‘o Kamalama i ka nuha, ‘a‘ohe ‘ae e hele pü, no laila, kähea akula ‘o Kamalama iä Kawelo, me ka paha ‘ana;

"E Kawelo ë! Kaimoku pä‘ë‘ë! Ku‘u ali‘i, ku‘u haku ë!

Ke ‘ike maila nö ‘oe i ke akua o ka makuahönöwai o käua lä, ke nuha nei!"

I ia wä kähea maila ‘o Kawelo iä Kamalama, "Kamalama ë! Naue, naue iki a‘e ana ‘oe !" I ia wä ka‘i a‘e nei ‘o Kamalama i kona mau kapua‘i wäwae ma kahi ‘ë. I ia wä nö ‘o Kawelo i hahau mai ai i ka lä‘au palau äna, a pä ihola ma ka po‘o, a ha‘iha‘i li‘ili‘i a‘ela ‘o ua wahi akua nei! I ia wä i paha mai ai ‘o Kawelo, penei;

"Make akula ‘oe iä Ku‘ika‘a, iä Ho‘oka‘a!

Ka mea e wali ai ke käpukupuku.

Eia mai ka moa i hanaina lä, ho‘okahi nö peku, pükö wale!"

I ia wä, häpai maila ‘o Kamalama i ko läua akua, Käneikapualena, a ho‘okau maila ‘o ia i luna o ka wa‘a. A kau pü maila nö ho‘i ia, [‘o] ka ‘oni mälie maila nö ia o ka hope kaiue o nä wa‘a kaulua. I ia wä nö ho‘i i piha "Huro! Huro!" mai ai nä känaka, me nä leo ho‘öho a me nä pule, " E ola ke ali‘i, ko mäkou haku, Kawelo!"

‘Oiai läkou nei e ‘au nei i ke kai loa o Ka‘ie‘iewaho, huli maila ‘o Kawelo i hope a nänä maila ‘o ia i kona mau kaikaina, Kamalama a me Kalaumaki, ‘oiai hoi läua e ho‘okele ana i nä wa‘a kaulua, a pane maila ‘o Kawelo ma ka paha ‘ana mai, penei;

"‘Apöpö kakakau aku käkou i ka awa i Hanamä‘ulu.

‘O Hulä‘ia kai lalo, ‘o Kalanipu‘u kai luna.

‘O Ka‘a‘ölewa, ‘o Hä‘upu, ‘o Lehia, ‘o Lehia o ka iwi,

‘o Lehia o ka iwi o ka ‘aumakua!

‘O Kalapaiki, ‘o ka Lapanui, ‘o Omoe, ‘o Lä‘aukahiki, ‘o Lä‘aukahikinui.

‘O ka pü‘ali o ka Hoaea [Hö‘ea], ‘o ka mau‘u Kahua!

‘O Kawakapuni, ‘o ka weweo pilau o Kalepa!

‘O Maunakapu, ‘o ‘A‘ahoaka, ‘o Nounou.

‘O Kapua‘i, ‘o Molohuaaakaluahi ‘o Kuahilau.

Na‘u, na Kawelo a make akula ‘oe iä Ku‘ika‘a, iä Ho‘oka‘a, nä mea e wali ai ke käpukapuku.

Eia mai ka moa i hanaina lä, ho‘okahi nö ia peku, pükö wale!"

I ka pau ‘ana o ka paha o ia Kawelo nei, ua ho‘omau akula nö nä känaka i ke käpeku i kä läkou mau hoe i kai loa a nä ‘ale o ka moana, a pö‘ele‘ele akula läkou i ka moana.

A i ka huli mai o ka I‘a, kokoke i ka pili o ke ao, hala maila ‘o Ka‘ie‘iewaho ma hope o läkou, a hiki akula läkou i Ka‘ie‘ieloko. I ia manawa i ho‘öho mai ai nä känaka o mua o ka wa‘a, "Ka manu e lele mai nei ma mua o ka ihu o nä wa‘a o käkou ë!" I ka lohe ‘ana mai ai o wahi makua käne le‘ale‘a o Kawelo i ke kähea o ua mau känaka o mua o ka ihu o ka wa‘a, i ia manawa nö i ki‘ei aku ai läua ma waho o ka wa‘a, a ‘ike pono akula läua iä Hä‘upu. A pane aku ai kekahi o läua, "‘A‘ole kënä he manu, ‘o Hä‘upu këia e ‘au mai nei i ke kai, komo kä käkou i loko. ‘O ka ihu nö kënä o nä wa‘a o käkou lä, pae käkou i Hulä‘ia." I ia wä lohe a‘ela ‘o Kawelo i ka ‘ölelo o wahi makua käne ona, kähea maila ‘o ia ma ka paha ‘ana mai, i nä pöki‘i, penei; "E Kamalama, Kalaumaki ë! I Wailua nui a ho‘änoano ka ihu o ka wa‘a ë!" ‘O ko läua nei ho‘opololei akula nö ia i ka ihu o nä wa‘a, i kahi i makemake ‘ia ai. I ka lohe ‘ana o wahi makua le‘ale‘a i këia mau ‘ölelo o Kawelo, pane a‘ela kekahi o läua iä Kamalama, "Mamake käkou! ‘A‘ohe e ola! ‘O kakau kö kakahiaka, kainö ma‘ane‘i aku nö käkou a pae i Hulä‘ia. ‘O käkou aku ko kai nei, ‘o nä koa mai ho‘i ko luna o ka pu‘u, ho‘okahi ka hui ‘ana! A laila, ma uka nei aku nö lä käkou e hele ai; eia kä, ma kahi o ka make käkou e pae ai!" ‘O ke kumu o këia mau wahi känaka i pane pëlä, no ka mea, ua ‘ike läua, ‘o kahi ho‘olulu nui ia o nä koa o ‘Aikanaka, a he ahuwale mai nö ho‘i läkou i nä mea a pau ke ho‘okomo aku i ke awa o Wailua. Ua hiki ‘ole iä läkou ke pale aku i ka ikaika o nä koa [o] ‘Aikanaka; eia na‘e, he mana‘o kuhi hewa ia o läua. ‘Oiai nö ho‘i ‘o Kamalama mä e kia ana i nä wa‘a, ‘a‘ole läua i ho‘olohe aku i ka pane a nä mäkua käne, no laila, ua ho‘ohuli aku nö ‘o Kamalama i ka ihu o nä kaulua i Wailua, kahi ho‘i o ko läua kaikua‘ana i makemake ai. A i ke kakahiaka ‘ana a‘e, ua pae akula läkou i kahaone o Wailua, i kapua‘i o Malohua, me ka pane aku o Kawelo, ‘a‘ole ho‘okahi o läkou e lele i lalo. ‘O kekahi o läkou, ua pa‘uhia ihola i ka hiamoe i loko o nä wa‘a, a koe ‘o Kamalama, Kalaumaki, Kaelehaopuna, a me Wahineikiaoha; ‘a‘ole e pili ko läkou mau maka, no ka mana‘o nö, o hiki mai nä koa o ‘Aikanaka.

I ia kakahiaka nö, ua puka a‘ela ‘o ‘Aikanaka ma waho o kona hale, a ‘ike maila ‘o ia i këia mau wa‘a nui i ke kau i kahaone. I ia wä i ho‘ouna mai ai ‘o ia i kona ‘elele, Kaehuikiwe‘aakealani, e nänä, ‘o wai lä këlä mau wa‘a malihini i kahaone. I ka hiki ‘ana mai o ua ‘elele nei i kahaone kokoke i kahi o nä wa‘a, a ‘ike maila ia iä Kamalama mä e nonoho aku ana i luna o nä wa‘a, nïnau maila ka ‘elele iä Kamalama, "He wa‘a aha këia, e Kamalama?" A pane akula ‘o Kamalama iä ia, "He wa‘a kaua këia." A pane maila ka ‘elele iä ia, "Kaua koke nö lä?" A pane akula nö ‘o Kamalama, "Kaua nö!" ‘Ï maila ka ‘elele iä Kamalama, "E kala nö i make ai!" A pane akula këia, "‘A‘ole paha ‘o ka make ma mua, kainö ‘o ka ho‘opäpä mua, a ‘ike ‘ia ka ‘ao‘ao lanakila, a laila, kü iho ke kaena!" A pane hou maila ka ‘elele, "Ke kuhi nei au he wa‘a mäka‘ika‘i, he ‘ai lä, he i‘a! Noho a ka lä, e kü ai ke makemake i ka mäka‘ika‘i, kü a‘e, hele!" A ‘ike pü maila nö ho‘i ‘o ia iä Wahineikiaoha i luna o ka wa‘a, a pane hou maila ka ‘elele iä Kamalama, "‘O Wahineikiaoha anei këia, ka wahine aloha a Kawelo?" "‘Ae akula ‘o Kamalama iä ia, "‘Ae, ua lilo mai nei ia‘u!" Nïnau maila ka ‘elele, "‘Auhea kä ‘o Kawelo?" Pane akula ‘o Kamalama i ka ‘elele, "Aia nö i O‘ahu!" A pane hou maila ka ‘elele, "A lilo mai nei ka wahine a Kawelo iä ‘oe lä!" ‘Ae aku nei ‘o Kamalama, "‘Ae!" "Ma‘au‘auä mai nei paha?" wahi a ka ‘elele.

O ke huli ho‘i akula nö ia o ka ‘elele a hiki i mua o ke ali‘i, nïnau mai ke ali‘i iä ia, "No wai nä wa‘a i pae mai nei?" Ha‘i aku nei ka ‘elele, "No Kamalama." Nïnau hou mai nö ke ali‘i, "He wa‘a aha?" "He wa‘a kaua," wahi a ka ‘elele. I ka lohe ‘ana o ke ali‘i i këia mau ‘ölelo o ka ‘elele, ua pi‘i koke a‘ela kona ‘ökaikai, a kauoha koke akula ‘o ia i ka ‘elele e ki‘i iä Kea‘akahiakapahuilani, kona pükaua, a me kona mau koa, ‘elua ka‘au. Holo koke akula ka ‘elele me ka hikiwawe, a lohe akula ka pükaua i ka mea hou. Kuahaua ‘ia akula nä koa ‘elua ka‘au, a mäkaukau maila läkou, ‘o ko läkou ho‘omaka maila nö ia e hele. Me nä piha kaua, a ‘au maila läkou a pi‘i ma këia kapa o ka muliwai o Wailua, a hele loa maila läkou ma kahi o nä wa‘a o Kawelo mä.

E huli nö käkou i kä Kawelo mau hua‘ölelo i pane mai ai i nä kaikaina, a me ka wahine. ‘Oiai ka ‘elele e ho‘i ana e hö‘ike i ke ali‘i, pane akula ‘o Kawelo ma ka paha ‘ana, "E Kamalama ë! I hiki mai anei nä koa o ‘Aikanaka ma nä wa‘a o käkou, mai kama‘ilio ho‘okahi o ‘oukou i nä känaka. A ‘ike a‘e nei ‘oukou e ‘o ia, ‘o ia ka wä o ‘oukou e ho‘oala mai ai ia‘u." I ka pau ‘ana o käna mau ‘ölelo, ua hi‘olani akula ‘o ua Kawelo nei. I ka ‘ike ‘ana mai o nä koa a me ka pükaua e nonoho aku ana ‘o Kamalama mä, me ka mana‘o ‘ole mai o Kawelo kekahi o loko o ka wa‘a e momoe nei me nä koa, me ka mana‘o ‘ole a‘e ho‘i i ka make o läkou i nä koa o ‘Aikanaka. Ua kauoha koke a‘ela ‘o Kea‘akahiakapahuilani i nä koa e komo ma loko a ma waho o nä wa‘a, mai mua a hope. I ka ‘ike ‘ana o ka pükaua ua mäkaukau, ‘o kona manawa nö ia i kähea mai ai, penei; "Ö! Ö! ‘O ia!" ‘O ka ho‘omaka a‘ela nö ia o nä koa e häpai i nä wa‘a e like me ke kauoha iä läkou, a lewa pü ana läkou nei i luna o nä po‘ohiwi o nä koa o ‘Aikanaka, a lawe akula läkou nei i uka o ka ‘äina! ‘O ia nö ka wä o Känewahineikiaoha i ho‘oala mai ai iä Kawelo, ma ka paha ‘ana: "E Kawelo! Kaimoku pä‘ë‘ë, ku‘u ali‘i, ku‘u haku ë! Hala akula ka lua o ka pokipoki, hala ka lua o ka ‘öhiki. Eia käkou i ka lua o ka ‘iole!" ‘O ka wä nö ia o Kawelo i ala mai ai a huki maila i käna lä‘au punahele, iä Ku‘ika‘a, iä Ho‘oka‘a. Pëlä nö ho‘i ‘o Kamalama a me Kalaumaki i hopu iho ai i kä läua mau lä‘au. A kü a‘ela ‘o Kawelo i luna, me nä kaikaina, a ho‘omaka akula nö ia ‘o Kawelo e uhau i ka punahele äna, iä Ku‘ika‘a, mai mua a hope. ‘O ka pau loa nö ia i ka make! ‘O Kamalama nö ho‘i, me Kalaumaki, ma waena läua o nä wa‘a e luku ai. O pau loa ihola nä koa i ka make, a lilo ihola läkou i mau paepae no nä wa‘a o Kawelo mä!

A koe ho‘okahi aku ‘o Kea‘akahiakapahuilani, ka pükaua. No laila, ‘akahi nö a ‘ike maila ka pükaua iä Kawelo e kü aku ana i luna o ka wa‘a, a pane maila këlä iä Kawelo, i ka ‘ï ‘ana mai, penei, "‘Ï mai nei ho‘i ‘o Kamalama, aia nö ‘oe i O‘ahu. Eia nö kä ‘oe i loko o ka wa‘a! ‘O ia! Lele a‘e ho‘i hä ‘oe i lalo i ka honua, e päpä le‘ale‘a ai käua; ‘a‘ole ho‘i i ka lewa ‘oe e kau mai ai!" I ka lohe ‘ana o Kawelo i këia mau ‘ölelo, ua pü koke a‘ela nö ia o ke kai o ua kä‘e‘a‘e‘a nei, a lele ihola ia i lalo mai luna mai o ka wa‘a, me käna lä‘au punahele. ‘O ka wä nö ia o Kea‘akahiakapahuilani i kuene pono iho ai no kona külana. A pëlä nö ho‘i kä käkou kä‘e‘a‘e‘a Kawelo. I ko läua mäkaukau pono ‘ana, ua ho‘omaka maila ‘o Kea‘akahiakapahuilani i ka uhau i käna lä‘au, a ‘alo a‘ela ‘o Kawelo i ka häuna lä‘au mähanahana o Kea‘akahiakapahuilani, a ki‘i akula ‘o Kawelo i käna ki‘ina lä‘au o ka ‘iliki, ‘o ka lilo maila nö ia a ka lä‘au o Kea‘akahiakapahuilani iä Kawelo. A kü ‘ölohelohe ana kona hoa paio; i ia wä maka‘u ihola kona hoa paio, a huli a‘ela ‘o ia e holo; ‘o ka wä nö ia o Kawelo i uhau aku ai i käna lä‘au punahele i kona hoa paio, a moku ihola kona pepeiao hema. ‘O ko Kea‘akahiakapahuilani holo akula nö ia, i ka ua mea he maka‘u iä Kawelo. ‘O ke kumu o kä käkou kä‘e‘a‘e‘a i makemake ‘ole ai e pepehi i kona hoa a make, no ka mea, he ‘ohana makua käne nö ia nona. No laila, mana‘o ihola ia e ‘ako ‘o ia, e ho‘opa‘i iä ia ma ka mea küpono, i ‘ole ia e ho‘i hou mai. ‘Oiai ho‘i kona hoa paio e kü pololei ala kona malo i ka ua mea he maka‘u, huli maila ‘o Kawelo a ho‘oala maila i kona po‘e koa, me ka paha ‘ana, "Kapilikua, Kapilialo, Kanänänalio, Huelowili, Huelo‘eka, ‘o Kumu, ‘o Kawa, Puakekau, Puakaho‘oilo, Kïkïwa‘a, Manu‘alalähia, Kepuhiikiika‘aulehu!" Ho‘olono a‘ela nä koa, a lohe a‘ela läkou i ka paha a ko läkou ali‘i. Ala a‘ela läkou a ki‘ei maila ma waho o nä wa‘a, a ‘ike ihola läkou, eia kä läkou i luna o ka ‘äina malo‘o; a nänä ihola ma ka ‘ao‘ao o nä wa‘a e ahu mökäkï ana nä känaka, ua pau i ka make, a ho‘opäha‘oha‘o ‘ia ihola läkou i ia manawa. ‘Ï akula ‘o Kawelo iä läkou, "E nä pöki‘i o‘u, a me nä koa o‘u, i ikaika ‘oukou a make nö ho‘i ‘o Kuahilau lä iä ‘oukou a pau, ‘o ka lilo nö ia o Kaua‘i a puni. Inä nö ho‘i ‘elua, a i ‘ekolu paha, e make ai ‘o Kuahilau, a laila, no läkou nö ka ‘äina, nele nö ka hapa nui."

E waiho ho‘i käkou i ka heluhelu ‘ana iä Kawelo mä, a e huli käkou iä Kea‘akahiakapahuilani e holo nei. I kona hiki ‘ana aku i mua o ke ali‘i, ‘o ‘Aikanaka, pane maila ke ali‘i iä ia, "Pehea aku nei?" Pane maila këlä, "‘O Kamalama mä, ua kau nä wa‘a o ia i uka ; ‘o Kawelo mai nei nö kekahi i hiki mai nei." A nïnau maila ‘o ‘Aikanaka iä ia, "‘Auhea aku nei kä ho‘i kou mau koa?" Pane akula këia i ke ali‘i, "Ua ho‘onoho aku nei nö au e kia‘i i nä wa‘a"; a pane hou akula nö ‘o Kea‘akahiakapahuilani iä ia, "He kanaka ikaika ‘ole ‘o Kawelo! Mai make mai nei ia‘u! Hahau lä‘au mai nei nö mäua, pä nö ho‘i kona kumu pepeiao ia‘u, pä mai nei nö ho‘i ko‘u kumu pepeiao iä ia!" I ka pau ‘ana o käna hö‘ike ho‘opunipuni i ke ali‘i ‘Aikanaka, huli ho‘i akula ‘o ia i kona hale. Noho ihola nö ho‘i ke ali‘i, me ka mana‘o hau‘oli, e pa‘a pio ana ‘o Kawelo mä, ma lalo o nä ‘ölelo ho‘opunipuni a käna pükaua. I ka hiki ‘ana aku o Kea‘akahiakapahuilani i ka hale, kauoha akula ‘o ia i kona ‘ä‘ïpu‘upu‘u e pülehu i wahi moa. Ua ho‘okö akula kona kanaka, a i ka wä i pa‘a ai ka moa a make, ho‘omaka ihola ‘o ia e hukihuki mai i ka hulu. ‘Ike akula ‘o Kea‘akahiakapahuilani i ka hukihuki mai i ka hulu o ka moa, pane akula ‘o ia i kona ‘ä‘ïpu‘upu‘u, "Mai hukihuki ‘oe, pëlä nö; ‘o nä una nö kou e uhae a‘e, a hohole mai nö ‘oe, a pülehu aku ; ‘o ke kino näu aku nö ia, ‘o ia a‘ela ko‘u makemake," wahi äna. No laila, ua ho‘okö hou akula nö käna kauä i ke kauoha a kona haku. I ka mo‘a ‘ana, ho‘omäkaukau maila käna ‘ä‘ïpu‘upu‘u i ka papa ‘aina, a kähea akula ‘o ia e ‘ai. Hele maila kona haku e ‘ai. A pau käna ‘ai ‘ana, pau pü nö ho‘i ka ‘ai o loko o kahi ‘umeke äna; ‘o kona häpai a‘ela nö ia i ka ‘umeke a ho‘okomo ihola ma kona po‘o, a kaena ihola ia, i ka ‘ï ‘ana; "Ä! ‘A‘ohe e hiki käu lä‘au, e Kawelo, ke uhau iho ma luna o ku‘u po‘o; e uhau wale iho nö ‘oe i käu lä‘au. Ua pa‘a i këia lä‘au, ‘o ka pahu‘a nö ia o kö ‘ike!"

E waiho käkou iä Kea‘akahiokapahuilani, a e huli a‘e käkou iä ‘Aikanaka, ke ali‘i. ‘Oiai ho‘i ke ali‘i ‘Aikanaka e kakali ana ‘o ka ho‘i mai o nä koa me nä pio, eia na‘e, ‘a‘ole läkou i ‘ike hou ‘ia. No laila, ua kauoha hou akula ‘o ia i kekahi koa ona i ki‘i iä Kea‘akahiakapahuilani a me Kuahilau, kekahi o kona mau pükaua ikaika loa, a me nä koa ‘elua lau, e ho‘omäkaukau me ka ‘äwïwï loa. No laila, ua ho‘okö akula ke koa i ke kauoha; a i ka lohe ‘ana o nä pükaua, ua kuahaua ‘ia akula nä känaka a piha pono e like me ke kauoha, ‘elua lau. I ko läkou hiki ‘ana aku i mua o ‘Aikanaka, ua kauoha koke maila ‘o ‘Aikanaka e iho koke i lalo o kahaone e lawe pio mai iä Kawelo, a hiki i mua ona i ia lä nö! ‘O ka ho‘omaka akula nö ia o ua kanaka e hele, ma lalo o ke alaka‘i a ka pükaua Kuahilau.

‘Oiai läkou nei e hele ana i ke kula lepo, ‘ike maila ‘o Känewahineikiaoha i ka ‘ula o ka lepo o kekahi pu‘u. A pane akula ‘o ia iä Kawelo, ma ka paha ‘ana; "E Kawelo, kaimoku pä‘ë‘ë, ku‘u ali‘i, ku‘u haku ë! He mea ‘ula nui ho‘i ia a‘u i ‘ike akula lä, a nalowale honua ihola!" Pane akula ‘o Kawelo i ka wahine, "He kaua kënä! Hele maila nä koa i ke kula lepo, ke ‘au maila i ka muliwai o ku‘u ‘äina. Nänä ‘ia aku, he hö‘ea mai koe!" I ka lohe ‘ana o ka wahine i ka ‘ölelo o ke käne, ua pono akula ‘o ia; a ‘ike hou akula nö ia i ua mea ‘ula nei, e like nö me ma mua e pane‘e mai ana i ke one, a ho‘öho a‘ela ‘o ia, "Ei hou a‘e nö ua mea ‘ula nei lä ke ne‘e mai nei i ke one!" A i ke kokoke ‘ana mai, ‘ike aku nei ‘o Känewahineikiaoha i kekahi mea lö‘ihi i waena o nä känaka e ne‘e aku nei, a pane a‘ela ia, "He like wale nö ho‘i nä mea a pau e hele mai nei, he ‘oi wale aku nö ho‘i këlä kanaka lö‘ihi me këlä mea hinuhinu ma kona po‘o lä!" Pane akula ‘o Kawelo, "‘O ia nö ho‘i ke kanaka a mäua i pä‘ani iho nei. ‘Ai maila i ka ‘ai o ka ‘umeke äna, a pau ka ‘ai, kalaku‘i ihola ma luna o ke po‘o; a ‘o ia käu e ‘ike ala i ka hinuhinu!" A huli pono a‘ela ‘o Kawelo, ua ‘ane‘ane kokoke maila nä koa e ne‘e mai nei, pane akula ia i kona mau kaikaina a me nä koa, "Ke ‘ike ala anei ‘oukou i këlä kanaka nui ma mua o ka huaka‘i lä?" ‘Ae maila läkou a pau. ‘Ï hou akula nö ‘o Kawelo iä läkou, "‘O Kuahilau ia, ‘o ke kanaka ia a ‘oukou a pau e hopu ai a pa‘a, a lawe mai i mua o‘u." Kauoha koke akula ‘o Kawelo i nä pöki‘i, a me ke keiki ho‘okama, a me nä koa, e lele i lalo o nä wa‘a, e kaua me nä koa o ‘Aikanaka. ‘O ka ho‘omaka akula nö ia o nä kaikaina e alaka‘i i nä koa a hiki i ko läkou hui ‘ana me nä koa o Kuahilau. Ua ho‘omaka koke ihola läkou i ke kaua. I ka manawa pokole, ua ‘auhe‘e akula nä koa o Kuahilau iä läkou nei, ‘a‘ohe nö na‘e he loa‘a iki aku ‘o Kuahilau iä läkou. Ho‘omau akula nö läkou i ke kaua ‘ana a nähähä a‘ela nä koa o Kuahilau, ‘auhe‘e akula läkou i hope a hiki ma kekahi kula. No ka nui ‘ino loa o ka lepo e pi‘i nei i luna, i ia manawa i ‘ike mai ai nä koa o luna o ka pu‘u o ‘Önounou, he kaua ko lalo, ‘o ko läkou ho‘omaka maila nö ia e iho i lalo e hui pü me këia po‘e koa, ua ho‘omähuahua hou ‘ia ka nui o nä koa o Kuahilau. Eia na‘e, he mea ‘ole ia nui i ka ikaika o nä pöki‘i o Kawelo. Ho‘okahi nö häuna lä‘au, mökäkï nä känaka; no laila, ua kaua nui läkou ma ia wahi, a ma muli o ka nui ‘ino o ka pouli o ka lepo, a no ka nui o nä koa o Kuahilau, ua hiki ‘ole i nä koa o Kawelo ke kü aku i mua o läkou. Ua ho‘omaka maila läkou e ‘auhe‘e, a hiki akula läkou i mua o Kawelo; me ka ‘ike ‘ole mai o nä pöki‘i o Kawelo, a me kekahi hänai, ua ‘auhe‘e ko läkou mau koa i kahaone. I ka hiki ‘ana o nä koa i mua o Kawelo, ua pane akula kekahi o läkou iä Kawelo, "Ua make ‘o Kamalama! Ua make ‘o Kalaumaki! Ua make ‘o Kaelehaopuna! A ‘o mäkou wale nö koe!" He mea ‘oia‘i‘o, e ka mea heluhelu, me ko läkou nei mana‘o, ua make ‘i‘o ‘o Kamalama mä, no ka mea, ‘a‘ole e hiki iä läkou ke ‘ike aku i ka pouli o ka lepo. Eia na‘e, ka mea ‘oia‘i‘o, eia nö ‘o Kamalama mä i ke kahua kaua. A pane akula nä koa iä Kawelo, "‘O ka pono wale nö e ho‘olana käkou i nä wa‘a i i kai, a noho ‘olua i kai ; ‘o mäkou ho‘i ko uka aku nei, i kaua aku mäkou, a pilikia, ho‘omaha aku i luna o nä wa‘a." I ia wä, huli akula ko Kawelo alo i uka e nänä ai, e mau mai ana nö ka pouli o ka lepo, ‘ike akula nö ‘o Kawelo i nä pöki‘i, a me ke keiki, ‘a‘ole i make, ‘a‘ole ho‘i e like me ka mea i hö‘ike ‘ia aku iä ia. A ho‘omaka maila ‘o Kawelo e paha, penei; "‘O läkou kä, ka halulu. Ka huika‘i i hala a‘e nei, küpiliki‘i kaha ke one:

"Komo hewa ko‘u wa‘a iä ‘oukou !

Pau hewa ka‘u ‘ai, a me ka‘u i‘a iä ‘oukou !

Lilo hewa ko‘u kapa, a me ko‘u malo!

Kainö a he koa no ka lä nui;

He koa kä no kahi lä iki!

Makemake i ka lä‘au nui,

Ha‘alele i ka lä‘au iki!

He iki ke kïhäpai, ka noho kä iä Kaua‘i!

‘Ike i ke kalukalu o Puna

Lilo ‘o Puna iä Kaeleha!

Lilo ‘o Kona iä Kamalama!

Lilo ‘o Ko‘olau iä Kalaumaki!

Pau ‘ë ka ‘äina lä i nä koa mimimiki i ka hune, e Kauluiki mä lä ë!

Aloha! Aloha i ka hei wale lä, e nä pöki‘i!"

‘Oiai nö ‘o Kawelo e paha ana i ka hapalua like, pa‘a pio maila ‘o Kuahilau iä Kamalama, a kololio maila ka uahi o ka lepo i ke alanui. I ia ‘ike ‘ana aku o Kawelo i ka lepo i ke kololio mai i ke kula, ‘o ia käna i paha hou a‘e ai:

"A pau ë! Pau lä, pau nui, pau loa!

Pau poko, pau a‘u lehua i ka manu,

Ka ‘äina maila, e ka makoa!

Kolohe ua po‘e kamali‘i nei!

Ke lehu, ke lehulehu maila ke one.

Hopu i ka papa, he‘e i ka nalu käkala!

E Kamalama! ‘O ‘oe ke ko‘i, ‘o wau ka helu ‘ai!

I lalo kuli e Kamalama.

Ke lua kuli ‘ia, hana noho ‘ia.

‘O Kuahilau [ka luahi a käua ka‘a i ke oho]!

Helu pau pü, helu päpälua.

He lä ua, he lä he‘e, he lä koa, he lä malu nui nei!

E Kamalama! He ‘ole lua nei ka ihe i kou lima!

Ke ku‘i, ke nei ka ihe i ka pili

I ka pua lehua [mö ka ihu].

I ka ‘ïlio hae ka pua‘a,

‘Ökalakala ka hulu o ke‘a i halalä,

He püko‘a wäwahi wa‘a o Kamalama!

Popo‘i ke kai, kü ka puna o ke ko‘a i uka,

‘Io‘io a moe i ka nähelehele ka li‘a ke ‘auhe‘e nui!

E ao ka loko, e Kamalama

‘Ai aku ka ‘oä mämala hoa kauila,

‘O Pu‘ukapele, ‘o Hapupue, ‘o Halele‘a,

‘O Kë‘ë, ‘o Kalalau, he wai ‘au‘au no kö ‘ili,

No ua koa, e Kamalama!

Kamalamaiki, ku‘u pöki‘i ë!

Ho‘i mai kämau ‘ia a‘e ka i‘a i mua o ‘Ï,

Kou kupuna käne akua, ‘o Kükauakahi!"

I ka pau ‘ana iho a käna paha ‘ana, ua kokoke maila ‘o Kamalama, Kalaumaki, Kaelehaopuna, a me kä läkou pio Kuahilau, a me nä koa nö ho‘i e mau mai nei nö  ko läkou kaua mai ma hope. Iä Kalaumaki a me Kaelehaopuna e paio köko‘olua nei me nä lau kanaka, iä Kamalama ho‘i e hele ala i mua me ka pio, a noho ana i mua o Kawelo, a i ke kokoke ‘ana mai nö ho‘i o nä koa o ‘Aikanaka i nä wa‘a, ‘ike maila läkou iä Kawelo e noho aku ana i luna o ka wa‘a, ‘o ko läkou ho‘omaka akula nö ia e ‘auhe‘e i luna o ka pu‘u o ‘Önounou, no ka nui o ka maka‘u iä Kawelo o pau nui i ka make. A ho‘i maila nö ho‘i ‘o Kalaumaki a me Kaelehaopuna, a kü ana läkou i mua o Kawelo, a ‘o ia kä Kamalama i pane aku ai iä Kawelo, ma ka paha ‘ana; "Kawelo ë! Kaimoku pä‘ë‘ë, ku‘u ali‘i, ku‘u ali‘i, ku‘u haku ë! Eia ka i‘a a ke akua o käua lä, ua pio mai nei i kou mau pöki‘i!" ‘O ka wä nö ia o Kawelo i hopu iho ai i käna lä‘au punahele, a lele maila ‘o ia i lalo mai luna mai o ka wa‘a. ‘O ka wä nö ia o Kawelo i paha aku ai iä Kamalama, penei; "E Kamalama ë! Ku‘u pöki‘i ‘alo‘alo i ka make a nä lau ihe! E ki‘i aku ‘oe i ke akua o nä küpuna o käua i luna o ka wa‘a, a lawe mai ma‘ane‘i nei!" Ho‘okö akula ‘o Kamalama, a lawe maila ma mua pono o Kawelo, a kükulu ihola. ‘O ke kauoha akulu nö ia o Kawelo iä Kuahilau, ke pio, e hele mai a e kü kokoke ma kahi o ke akua o läua nei. ‘O ka hele maila nö ia o Kuahilau a kü i mua o ke akua, ‘o ka manawa nö ia o Kawelo i uhau aku ai i käna lä‘au punahele iä Kuahilau, a hina ihola ‘o Kuahilau, a make. A ho‘omaka akula ‘o Kawelo e paha:

"A make akula ‘oe iä Ku‘ika‘a, iä Ho‘oka‘a!

Ka mea e wali ai kö käpukupuku.

Eia mai ka moa i hanaina lä

Ho‘okahi nö peku ‘ana, pükö wale!"

A pau këia mau ‘ölelo ‘ana ma ka paha, ‘ike akula ‘o Kawelo i nä koa e küloulou ana nä po‘o i lalo, me kä läkou mihi ‘ana iho i ko läkou nele i ka mähele ‘äina me ko läkou mana‘o lä, ua pau nä pöki‘i o Kawelo i ka make, eia kä, ‘a‘ole ‘o ia ka pololei, a mana‘o ihola nö ho‘i läkou e pau ana läkou i ka make. Eia na‘e, ‘a‘ole pëlä ko Kawelo mana‘o.

I ke ku‘u ‘ana iho o ko läkou luhi, e ho‘omaka a ‘ane‘ane a‘ela i ke ahiahi, ua ho‘omäkaukau ihola läkou i ko läkou pä‘ina, a ‘ai; ka pau ‘ana, ‘ane‘ane maila i nä kulukulu o ka pö. ‘O ka ho‘omaka akula nö ia o Kawelo e ‘üpä a‘e i nä wa‘a o läkou i holo mai ai a weluwelu li‘ili‘i ihola. Kauoha akula ‘o Kawelo i kona mau kaikaina e pü‘ä ‘ia kekahi mau wa‘a i ho‘okahi pü‘ä, i lamalama no läkou e hele ai i ia pö i Kuamo‘o. A ‘o ka hele maila nö ia o nä kaikaina e pü‘ä, a i ka pa‘a ‘ana, ho‘ä a‘ela kekahi o läkou a mälamalama a‘ela. ‘Ï maila ‘o Kawelo iä Kamalama, "‘O ‘oe, e Kamalama, e pa‘a mai ‘oe i ke akua o nä küpuna o käkou. ‘O Kalaumaki ho‘i, e pa‘a ‘o ia i ka lä‘au punahele, iä Ku‘ika‘a. ‘O ka wahine ho‘i a me käna keiki ho‘okama, e uhai mai ma hope ona. ‘O nä koa nö ho‘i, ho‘onoho ‘ia ihola nö i kahaone, e ‘öku‘u ai me he manu ala."

[‘O] ka wä ihola nö ia o Kawelo i häpai a‘e ai i ka lamalama, a ho‘omaka akula läkou e hele. A hiki i waena o ke kula, ‘ike akula ‘o Kawelo mä i kekahi koa, a pükaua ho‘i o ‘Aikanaka, ‘o ia ‘o Kahaka, e ‘imi mai ana nö ho‘i ‘o ia iä Kawelo, e hakakä pü läua. ‘O ka wä nö ia o Kawelo i paha aku ai, penei;

"Eia ‘o Kahaka! ‘O Kahakahakaiki!

Lïpäoaoa ka uka o Wahiawa.

Kula manu ka uka o Hanapëpë.

Hawewe, häwäwä wale ‘ia ihola nö wau!

Kau ka nuku moa, ua ma‘i ka moa i hanaina lä

Ho‘okahi nö ia peku ‘ana, pükö wale!"

I ia wä i pane mai ‘o Kahaka, "‘A‘ole paha au ‘o Kahakahakaiki! ‘O Kahakaali‘inui au o Kaua‘i a puni." ‘O ka pi‘i a‘ela nö ia o ka ‘ena o Kahaka, a pane koke akula ia iä Kawelo, "‘O ia! Kü a‘e ana i mua, e päpä le‘ale‘a käua!" A lohe ho‘i ‘o Kawelo i këia mau ‘ölelo, ho‘olei ihola ‘o Kawelo i ka lamalama a läkou i lalo, a lälau akula ‘o ia i kona lä‘au punahele, a kü akula ‘o ia i mua o Kahaka. ‘O ka ho‘omaka ihola nö ia o läua e hakakä, a ‘o ka ho‘omaka maila nö ia o Kahaka e uhau i nä häuna lä‘au ‘äma‘amau ‘elua ma ke po‘o, i ka manawa ho‘okahi (‘o ka inoa o ia ki‘ina a Kahaka, ‘o "Kapiko"), me ka mana‘o e pä ana kona hoa i ia mau häuna lä‘au ‘ana; eia na‘e, ua pale wale ‘ia nö e ka punahele o Kawelo. Mana‘o koke iho nei ‘o Kahaka i ke kolu o ka häuna lä‘au, e ho‘owalewale ke ki‘ina ma luna o ke po‘o, aia nö na‘e kona mana‘o i lalo i kapua‘i wäwae. ‘O Hualepo ka inoa o ia häuna lä‘au, eia na‘e, ua ahu wale ‘ia mau ‘ai ‘ana iä Kawelo. A ho‘omaka hou maila ‘o Kahaka e uhau i käna ki‘ina lä‘au ‘o Hualepo, i ia manawa i ‘alo a‘e ai ‘o Kawelo me käna pale, ‘o ia ho‘i ‘o Wahie‘eke‘eke, i ia manawa i ‘oni ho‘okahi aku ai ‘o Ku‘ika‘a, ka lä‘au kaulana o ke kä‘e‘a‘e‘a Kawelo! ‘O ke pä akula nö ia o Kahaka iä ia, a make loa ihola ia! Paha akula ‘o ia i kona hoa,

"Make akula ‘oe iä Ku‘ika‘a, iä Ho‘oka‘a!

Ka mea e wali ai kö käpukupuku.

Eia mai ka moa i hanaina lä,

Ho‘okahi nö peku ‘ana, pükö wale!"

A pau a‘ela käna paha ‘ana, hä‘awi akula ‘o ia i käna lä‘au punahele iä Kalaumaki, ‘o kona häpai a‘ela nö ia i ka lamalama, a ho‘omau hou akula ko läkou ne‘e ‘ana i mua.

I ko läkou hiki ‘ana aku ma lalo o ka pu‘u o ‘Önounou, ahu wale a‘ela ‘o luna o ka pu‘u i ka mälamalama, ua ‘ike akula läkou nei i nä koa i ‘auhe‘e mai ai, i luna o ka pu‘u. A i ka ‘ike ‘ana mai ho‘i o nä koa iä Kawelo mä ma lalo pono o ka pu‘u, ua ho‘omaka akula läkou e holo e pe‘e ma ka ‘ao‘ao pouli o ka pu‘u, a ho‘omaka maila läkou e hä‘ili‘ili iä Kawelo, penei; "E Kawelo ë! He kauä mökoi äholehole iki o Wailua!" I ka lohe ‘ana o Kawelo i kona küamuamu ‘ia mai, he kauä ia, no laila, hilahila loa ihola ia, a mana‘o‘i‘o mai anei nö ka wahine, ‘o Känewahineikiaoha, he kauä ‘i‘o ia no ia wahi, a mana‘o iho nei këlä e lele i ka pali, no ka hilahila i ke küamuamu ‘ia ona he kauä! Kiola ihola ia i ka lamalama i lalo, a mana‘o‘i‘o ihola ka wahine e lele ‘i‘o ana ‘o ia; ‘o ia nö ka wä ona i hopu aku ai i ke käne, a huki maila iä ia. A pane akula käna wahine iä ia, "He mea mau nö paha ia o ka wä kaua he küamuamu aku, küamuamu mai! ‘A‘ole nö ho‘i ‘oe e pane aku, ‘He ali‘i ka moa!" No laila, ua ho‘okuemi hou ‘ia mai ko Kawelo mana‘o e lele, a pane akula ‘o ia i nä koa i küamuamu mai ai iä ia, "He ali‘i ka moa; noho nä ali‘i ma lalo, kau ana ho‘i ka moa ma luna! He ali‘i ka moa!" A pane maila ‘o luna o ka pu‘u, "Na wai nö kä ‘oe i ‘ölelo aku nei, he kauä ‘oe? I lele akula nö paha ‘oe i ka pali, a make nö ‘oe iä ‘oe!" ‘O ka pau a‘ela nö ia o ka hilahila o Kawelo, a ho‘omaka akula läkou e hele, a hiki läkou i Kuamo‘o i ia pö, a moe ihola läkou i ia wahi.

A i ka hiki ‘ana mai i ke kakahiaka nui, hiki maila kekahi malihini iö läkou nei, ‘o ka ‘Üpepenuiamöuouo. E ho‘omana‘o käkou, e ka mea heluhelu, i ka inoa i ha‘i ‘ë a‘ela ma luna. ‘O këia nö ke kanaka i ‘ike ‘ia ai e Kalonahäunanui, ma ke akakü, i ka wä e ‘ailolo ana me Kawelo i Wai‘anae, O‘ahu; äna i pane aku ai, "He kanaka nui ‘Üpepe lä, a ke kü mai nei ma mua pono o käua." A pane aku ai ‘o Kawelo iä ia, "‘A‘ole kënä he mea ‘oko‘a, ‘o ka ‘Üpepenuiomöuouo, kënä äu i ‘ike ala, he koa ia no Hulä‘ia!" A pane aku ai ‘o Kalonahäunanui, "‘O kö koa këia e pä ai i ka lä‘au. Inä paha e omo ‘ia iho nei e ‘oe ku‘u koko, inä lä, ‘a‘ohe kaua e koe!" ‘O këia ihola ka ho‘okö ‘ia ‘ana o nä ‘ölelo a Kalonahäunanui.

A e huli hou a‘e käkou i ke kumu o ka hiki ‘ana mai o këia ‘Üpepenuiomöuouo. Ua ku‘i akula ka lono a puni ‘o Kaua‘i i ka luku ‘ia o nä koa a me nä pükaua o ‘Aikanaka e Kawelo a me kona mau kaikaina. No laila, ua lohe aku ‘o ia, eia ‘o Kawelo i Kaua‘i, no laila, ua huli hele maila ‘o ia ma ke ‘ano e pepehi iä Kawelo a make. A ninaninau ai ‘o ia i nä kama‘äina, "Eia lä i hea ‘o Kawelo mä e noho nei?" A haha‘i maila nä kama‘äina iä ia, aia ‘o Kawelo mä i Kuamo‘o, ho‘omaka maila nö ia e ‘imi hele ai i ia pö, a hiki ana ia i ko Kawelo mä wahi e moe nei. ‘Ike maila ‘o ia i këia wahine e noho aku ana ma ka ‘ïpuka o ka hale, a mana‘o ihola ia, ‘o ka wahine këia [a] Kawelo. Nïnau maila ‘o ia iä Känewahineikiaoha, "‘Auhea lä ‘o Kawelo?" Pane maila ka wahine iä ia, "Eia nö lä ke moe nei." "‘O ko‘u mana‘o i hiki maila, he makemake ko‘u e päpä le‘ale‘a pü me ia ma ka hahau lä‘au. Lohe a‘e nei ho‘i au i ke kaulana o Kawelo, no laila au i hiki maila. E ho‘oala aku ‘oe iä ia e ala mai." ‘O ko Känewahineikiaoha ho‘oala akula nö ia iä Kawelo, ma ka paha;

"Kawelo ë! Kaimoku pä‘ë‘ë, ku‘u ali‘i, ku‘u haku ë!

E ala mai ‘oe; eia lä he kanaka malihini ma waho

I ki‘i maila iä ‘oe e päpä le‘ale‘a ‘olua !"

I ia manawa i huli a‘e ai ‘o Kawelo, e nänä aku i waho o ka puka. ‘O ke pä koke maila nö ia o Kawelo i ka lä‘au o ka ‘Üpepe ma kona po‘o, a waiho ma‘ule ihola ‘o Kawelo i lalo, me ka hä‘awe ‘ole mai ho‘i he manawa no kä käkou Kawelo e puka aku ai i waho me käna punahele. ‘Oiai ‘o Kawelo e moe ma‘ule ana, ua kaena a‘ela ua ‘Üpepenui nei, "Ua make ‘o Kawelo! ‘O Kawelo ua make!" A lohe maila nä kama‘äina i këia leo nui, "Ua make ‘o Kawelo! Holo maila läkou a ‘ike maila e waiho ana ‘o Kawelo, a ‘o ia kä läkou i pane aku ai i ka ‘Üpepe, "E! E uhau hou iho ‘oe i make; inä e moe ‘o Kawelo a huli mai e nänä i waho nei, ‘o kö make mai nö ia!" Pane akula ‘o ia iä läkou, "Inä paha e ala mai ‘o ia, a laila, he akua maoli nö ia; no ka mea, ‘a‘ohe äu hauna lä‘au e ala hou mai kekahi kanaka! Ke pä nö, ‘o ka make loa akula nö ia! Kaulana a‘e nei ho‘i ‘o Kawelo he kanaka ikaika, eia kä, he kanaka ikaika ‘ole! Ho‘okahi nö ka lä‘au iki, ‘o ka make koke ihola nö kä ia!" Pane hou mai nö nä känaka iä ia, "‘A‘ole paha i make, he hilahila paha!" Pane aku ai ua ‘Üpepenui nei a Möuouo, "Inä paha ‘o ia e ola hou mai, ‘o ka loa‘a nö ia o kou hoa le‘ale‘a i këia kakahiaka!"

‘Oiai ho‘i ‘o Kamalama mä i loko o këia hale e waiho nei ‘o Kawelo, ua ‘ike ihola nö läkou ‘a‘ole i make, no laila, e ‘ike läkou i ka wä o Kawelo e ala mai ai, ‘o ia nö ka wä e ‘ike ‘ia ai ‘o Ku‘ika‘a; no laila, ua noho mälie nö läkou i loko, me ko läkou pane ‘ole mai i ka malihini e kaena nei. A inä paha ua ‘ike ‘o Kamalama, ua make kona kaikua‘ana, inä lä, ua ho‘opäpä pü ‘ia me ka ‘Üpepenui. No laila, kakali aku nei ‘o Känewahineikiaoha ‘o ke ala mai o ke käne; ‘a‘ohe nö na‘e he ala mai, ‘o ia käna i paha iho ai iä Kawelo, penei;

"Kawelo ë! Kaimoku pä‘ë‘ë, ku‘u ali‘i, ku‘u haku ë!

I ho‘okahi nö ka lä‘au iki o ua koa lä,

‘O ka make nö kä ia!"

I ka lohe ‘ana o Kawelo, ‘o kona huli a‘ela nö ia, a ala maila i luna, a ho‘opuka maila i këia mau hua‘ölelo, "‘A‘oia ana!" ‘O ka wä nö ia i hopu iho ai i käna lä‘au punahele, a puka akula ‘o ia i waho. I ka ‘ike ‘ana mai o nä känaka, ua pau nui akula läkou i ke ‘auhe‘e, a koe ihola nö ka ‘Üpepenui. I ka ‘ike ‘ana mai o ka ‘Üpepenuimöuouo iä Kawelo e puka aku ana i waho, ‘o kona ho‘omäkaukau ihola nö ia. A pëlä pü nö ho‘i ‘o Kawelo. Ua ulele koke maila nö ia ‘o ka ‘Üpepe, e uhau i käna lä‘au iä Kawelo. E like me kona ‘eleu i ka uhau ‘ana mai i käna lä‘au, pëia nö ho‘i ‘o Kawelo i miki aku ai, e like me ka pöpoki, a lilo ana ka lä‘au a ua ‘Üpepe ‘ino nei! A ‘ike ihola ia, ua kü ‘ölohelohe ia, ho‘omaka akula ‘o ia e huli a holo. E pahu ‘ia mai ana ‘o Kawelo ma ke köä o nä ‘ühä, häpai ‘ia a‘ela ‘o ia i luna, a nahae a‘ela ma waenakonu o nä ‘ühä, a make loa ihola ka ‘Üpepeomöuouo! ‘O ka paha akula nö ia o Kawelo,

"Make akula ‘oe iä Ku‘ika‘a, iä Ho‘oka‘a!

Ka mea e wali ai nä Käpukupuku.

Eia mai ka moa i hanaina lä,

Ho‘okahi nö ia peku ‘ana, pükö wale!"

I ka pau ‘ana iho o ka paha ‘ana a Kawelo, ho‘i akula ‘o ia i ko läkou hale, a hi‘olani hou akula nö ia i kahi moe.

I ka mehana pono ‘ana a‘e o ka lä, ua ho‘omäkaukau ihola kä läkou wahi papa ‘aina, a ho‘äla hou akula nö ka wahine, ma ka paha ‘ana;

"Kawelo, kaimoku pä‘ë‘ë! Ku‘u ali‘i, ku‘u haku ë!

E ala mai ‘oe; ua mäkaukau nä mea a pau i ka papa ‘aina."

I ia wä i ala mai ai ‘o Kawelo, a noho ma ka papa ‘aina, a pä‘ina ihola läkou. I ka pau ‘ana o kä läkou ‘ai ‘ana, huli a‘ela ‘o ia a pane akula i kona kaikaina, iä Kamalama: "E Kamalama ë! E holo ‘oe i kai i kahi o nä koa e noho ala i kahua wa‘a, a hä‘awi aku ‘oe i wahi ‘äpana ‘äina no nä koa ikaika ‘ole o Käkuhihewa, a näu nö e mähelehele aku ko läkou wahi e noho ai." I ko Kamalama lohe ‘ana i ke kauoha a [kona] kaikua‘ana, ua ho‘okö koke akula ‘o ia ia kakahiaka, a noho ana ‘o ia i mua o nä koa. Pane akula ‘o ia i mua o nä koa, "E ho‘omäkaukau ‘oukou i ko ‘oukou mau wahi pü‘olo; ‘o ‘oukou nö ho‘i a pau e uhai mai ma hope o‘u, a na‘u e hä‘awi aku i wahi no ‘oukou e noho ai." I ia manawa, ‘eleu maila nä koa, ‘o këlä, ‘o këia, ho‘omaka maila nö ia ‘o ko läkou hele, a hiki läkou i ke kula ma waena o Waipouli a me Wailua, ma ka ‘ao‘ao ma uka o Këwä, a mana‘o ihola ‘o Kamalama ‘o kahi küpono paha ia, äna i hä‘awi ai i nä koa. No laila, pane akula ‘o Kamalama i nä koa e ho‘omaha läkou ma laila, a hele akula ‘o ia e nänä i kahi küpono. A mähelehele ihola ‘o ia i nä ‘äpana ‘äina; a hä‘awi mai läkou ho‘okahi ‘äpana ‘äina i këlä koa a me këia koa. A pau käna hä‘awi ‘ana, ua huli akula ‘o Kalama no ke Kuamo‘o. A noho ihola nä koa e mahi i ko läkou ‘äina i hä‘awi ‘ia mai ai. Kanu ihola läkou i nä lo‘i kalo, nä ‘ano mea ‘ai a pau a läkou i mana‘o ai i pono no ka noho ‘ana o ia ‘äina malihini. A kanu ihola nö ho‘i läkou he ‘umikumamälua mau kumu ‘ulu; ho‘okahi kumu ‘ulu o ka loi‘ ho‘okahi; pëlä a pau nä loi‘ kalo he ‘umikumamälua; i kumu ho‘ohälike me ko läkou mau inoa, mai ka ‘ulu kaukahi a ka ‘ulu ‘umikumamälua, i mea ho‘omana‘o ho‘i na nä mea a pau, i nä ‘ulu ‘umikumamälua. ‘A‘ole paha i nele ka ho‘omana‘o ‘ana o ka po‘e a ka wä kahiko i këia mau ‘ulu kaulana, a hiki wale nö i këia manawa e ö mau nei ia mau ‘ulu i ka waha o nä känaka.

E waiho käkou i ka heluhelu ‘ana i nä koa, a e huli a‘e käkou iä Kawelo mä e noho maila i ka la‘i o Kuamo‘o. ‘Oiai ‘o Kawelo mä e nanea ana no kekahi manawa lö‘ihi, lohe akula ‘o Kauahoa, ka me‘e u‘i o Hanalei, ka pani wai ho‘i o Hanalei, i ka pau o nä känaka kaulana o Kaua‘i i ka luku ‘ia e Kawelo; no laila, huli hele maila ‘o ia iä Kawelo, me kona mana‘o, ‘o ia ka mea e make ai ‘o Kawelo. Pëlä kona huli hele ‘ana mai ma kuahiwi i loko o nä ulu lä‘au, a mana‘o ihola ia i mea e make ai ‘o Kawelo iä ia; no laila, huhuki maila ‘o ia i kekahi kumu lehua nui. ‘O ke kumu o ka lau pa‘a hele ‘ia maila i ka lima; a hiki i ka loa‘a ‘ana o kahi o nä kama‘äina iä ia, nïnau maila ‘o ia i nä kama‘äina, "Eia lä i hea ‘o Kawelo mä e kaua nei?" Pane maila nä kama‘äina iä ia, "Ua pau ke kaua ‘ana i këia wä; ua pau nä koa o ‘Aikanaka i ka make; ‘o kekahi po‘e koa nö ho‘i, ua pau i ka ‘auhe‘e, aia i luna o ka pu‘u o ‘Önounou. ‘O Kawelo mä nö ho‘i, aia läkou i Kuamo‘o e noho nei." I ka lohe ‘ana o Kauahoa i kahi o Kawelo mä e noho nei, ua ho‘omau maila ‘o ia i ka huli hele ‘ana mai, a kokoke maila ‘o ia i kahi o Kawelo mä e noho nanea nei. I ka ‘ike ‘ana aku nei o nä kama‘äina i ka malu o këia mea nui e pi‘i hele mai nei me kekahi kanaka nui ma lalo o ka malu o këia mea e ne‘e mai nei, a i ke kokoke ‘ana mai nei o Kauahoa, ho‘omaopopo akula läkou, ‘a‘ole këia kanaka he mea ‘oko‘a, ‘o Kauahoa nö këia. I ia wä i ho‘öho a‘e ai nä känaka me ka leo nui, "E, ö! ‘O Kauahoa a‘e këia, ka pani wai o Hanalei!"

I ka lohe ‘ana o Kawelo i nä leo ho‘öho, huli a‘ela ia, a nänä pono maila i kahi a Kauahoa e hele aku nei. ‘Ike maila ‘o Kawelo i këia kanaka nui e ‘auamo aku ana i këia kumu lä‘au nui, a ‘ano maka‘u ihola ‘o Kawelo. No laila, ua nui kona no‘ono‘o i ia manawa i kona make, a pehea lä ‘o ia e hana ai i mea e make ai ‘o Kauahoa. No laila, ua ho‘oholo ihola kona mana‘o, ho‘okahi wale nö kumu e make ai, ‘o ka pïkoi a Känewahineikiaoha, näna i ho‘ohihia pa‘a i ka wahine ke kumu lä‘au, a laila, ‘o ia kona wä e ho‘ohana ai i ka lä‘au punahele, Ku‘ika‘a.

No laila, i ke kokoke ‘ana mai o Kauahoa, a ‘ike maila ‘o ia iä Kawelo a nänä ana aku iä ia, ‘o ia ka wä ona i pane mai ai iä Kawelo, "E Kawelo ë! Noho mai nei ho‘i au a lohe mai nei i kö kaulana i ke kanaka ikaika, no laila, huli hele maila ho‘i au iä ‘oe, e päpä le‘ale‘a pü me ‘oe. I kü nö kö alo, e Kawelo, i ka lä‘au pololei. Eia mai kö lä‘au lä, e pä ai ‘oe, ‘a‘ohe e hala!" I ka lohe ‘ana o Kawelo i käna mau ‘ölelo, ‘o ia nö ka manawa a Kawelo i paha aku ai iä Kauahoa, penei,

"Eia mai ana ke ao ua o Ko‘olau!

Eia mai ana ke ao ua o Ko‘olau!

Eia mai ana ma Nihoa,

Ma ka mole mai o Lehua!

Ua ihola, pulu kahawai,

Ulu a‘u lehua i ka makoa.

Kahe ka wai, ke hanini nei,

Ka ua hä olomu‘o iki a ka ‘iwa‘iwa.

He ‘öpu‘u ‘oe, he käkala këlä ,

‘Eä! Kauahoa, ka me‘e u‘i o Hanalei!

Huhu‘e käua, moe i ke awakea.

E käpae ke kaua, e ka hoahänau!

E waiho lä ‘oe ia‘u i kou hoahänau,

‘Aole ho‘i i nä lä o ku‘u hö‘ike, ku‘u pili makamaka!

Ku‘u hoa kolohe o ka wä kamali‘i,

Hoa kui lei lehua o Waikae ë!

Lehua a käua e kui käne ai,

Me nä kaiku‘ana haku o käua!"

I ka pau ‘ana o käna paha ‘ana iä Kauahoa, ‘o ia käna i pane mai ai iä Kawelo, "Ua hala ia manawa!" wahi a Kauahoa. I ia manawa ‘o Kawelo i kähea a‘e ai i käna wahine,

"Känewahineikiaoha ë!

Kö pïkoi hele i luna,

I kaupaku o Hanalei!

E ala, e Hanalei!

Hanalei ‘äina ua nui, ‘äina ko‘eko‘e,

‘Äina a ka pe‘a i noho ai!

Känewahineikiaoha ë! E ala!"

I ka lohe ‘ana mai o Känewahineikiaoha i ke kähea o käna ipo aloha, ‘o ka wä nö ia o ka wahine i kiloi aku ai i käna pïkoi me ka ‘eleu. A kähelehele ana ho‘i i kaupaku o Hanalei, me ka ‘ike ‘ole a‘e o Kauahoa i këia hana akamai a ka wahine a Kawelo, he mea ia nona e make ai. I ka manawa o Känewahineikiaoha i kiloi ai i ka pïkoi, ‘o ka w