HE MO‘OLELO KA‘AO NO

PUNIA

KE KEIKI ÄIWAIWA KOLOHE A

LEIMAKANI ME HINA

HE MO‘OLELO HAWAI‘I KAHIKO NO KOHALA

Mokuna I

E noho ana ma kekahi wahi ma uka o Kohala, i këlä au kahiko loa o ka ‘äina, he käne me käna wahine; ‘o ka inoa o ke käne, ‘o ia nö ‘o Leimakani, a ‘o ka inoa ho‘i o ka wahine, ‘o ia ‘o Hina. He lö‘ihi nä lä o ko läua noho ‘ana me ka loa‘a ‘ole o ka hua o ko läua noho ho‘äo ‘ana. ‘O ka hana ma‘amau i këia kanaka, ‘o ia nö ka mahi ‘ai ‘uala ma uka paha o Honoipu, a ‘o käna lawai‘a mau e hele ai ‘o ia nö ka lu‘u ula i kai o ia kahakai.

Iä läua e noho ana me ka maika‘i, ua ho‘omaka maila ‘o Hina e ‘ono i ka niu, a ‘o ka pilikia o këia ‘ono a käna wahine, he kapu loa ka ‘ai ‘ana o nä wähine i ia au o ka ‘äina i ka niu, a ua hiki ‘ole nö iä Leimakani e ho‘okö i ka ‘ono a käna wahine, ‘oiai he kanaka mälama ‘o ia i ke kapu o nä akua o ia au pouli o ka ‘äina, a ma muli nö o ia külana o Leimakani, ua hiki ‘ole iä ia e ‘ae aku e ho‘okö i ka ‘ono a käna wahine. Ua ulu maila na‘e ke ‘ano ho‘ohuoi i loko o Leimakani, he ‘ano ho‘okauhua keiki paha këia a käna wahine e ‘ono nei, a ua waiho wale ihola nö na‘e ia mea i loko ona. ‘A‘ole nö ho‘i i lö‘ihi nä lä ma hope o këlä ‘ono ‘ana o Hina i ka niu, ua kama‘ilio hou maila nö ‘o ia i käna käne,

"E ku‘u käne aloha, he mau lä lö‘ihi loa a‘e nei nö ho‘i këia o ko käua noho ho‘äo ‘ana, a he mea kupanaha nö ho‘i ko‘u ‘ono ‘ana i ka niu hiwa ma mua aku nei, a i këia manawa ho‘i ua hele mai nei ko‘u ‘ono i ka mai‘a pöpö ‘ulu a kau i ku‘u maka, ua ‘ike nö au he mea kapu ka ‘ai ‘ana o nä wähine i ka niu a me ka mai‘a, a he aha lä ke ‘ano o këia ‘ono kupanaha o‘u i këia mau mea?"

"E ku‘u wahine aloha, eia paha nä ‘aumäkua o käua, ke ho‘ä‘o nei i ko käua mana‘o küpa‘a ma hope o ke kapu o nä akua, a ke mana‘o nei nö au i ka wä äu e uha‘i ai i ke kapu akua o nä küpuna, e pö‘ino ana paha ‘oe, e ku‘u Hina aloha, no laila, ‘u‘umi ‘ia ka ‘ono mai‘a ou e ku‘u wahine, ‘o ke kapu akua nö ka mea nui e mälama ai käua."

Ma muli o këia mau ‘ölelo a‘o a käna käne aloha, ua ho‘omanawanui ihola nö ‘o Hina i ke ‘ono o nä mea äna e ‘ono ho‘okauhua ana. ‘A‘ole nö i lö‘ihi iho nä lä ma hope mai, ua ‘ono hou ihola nö ‘o Hina i kahi mea nö i ho‘okapu ‘ia nö i nä wähine o ia au kahiko o ka ‘äina, a ua ‘ölelo hou aku nö ‘o ia i käna käne, iä Leimakani,

"E Leimakani ë, hele mai nei kä ho‘i ku‘u ‘ono a nui i ka i‘a kümü o ke kai, ua hele mai nei kä ho‘i ka ‘ono a kau i ka pu‘u a ua ‘ike nö na‘e au he i‘a kapu nö ia, a i ho‘okapu ‘ia ho‘i ma ke känäwai kapu o nä akua o ko käkou mau küpuna, a he aha lä ke ‘ano o këia mau hana ho‘opühili a ka pö ia‘u?"

Ma muli o këia mau ‘ölelo a Hina i käna käne, iä Leimakani, ua komo iho ke ‘ano ‘änoninoni i loko o Leimakani, a ua ho‘oholo ihola ‘o ia e hele i mua o ka makäula o ko läkou wahi e nïnau ai i ke ‘ano o këia mau ‘ono ‘ano ‘ë a käna wahine, a ua ui akula ‘o ia i ka mana‘o o käna wahine no këia mea.

Ua ‘ae koke maila nö käna wahine no këia mana‘o o käna käne, a ua ki‘i akula nö ‘o Leimakani i ka makäula e hele mai e nänä i këia ‘ano ‘ono ‘äpiki a käna wahine, a Hina, a ua lawe pü aku nö ho‘i ‘o Leimakani i nä möhai küpono i ke külana o ka makäula, e like nö ho‘i me ke ‘ano ma‘amau o ia au kahiko o ka ‘äina.

I ka hö‘ea ‘ana a‘e o Leimakani i mua o ka makäula, ua ho‘omaopopo koke maila nö ka makäula i ke ‘ano o käna huaka‘i, a ua kama‘ilio ‘ë maila nö iä Leimakani,

"E Leimakani ë, hele maila nö ‘oe ma mua, hahai maila nö kö ‘aumakua e ho‘opünini nei iä Hina, käu wahine, a ma ka‘u ‘ike no këia mau ‘ono ‘ano ‘ë a Hina, eia i mua o‘u ka hi‘ohi‘ona o ke keiki a Hina. ‘A‘ole këia mau ‘ono ‘ano ‘ë a Hina, käu wahine, a he ‘ono ‘oko‘a a‘e, akä he ho‘okauhua keiki, a e loa‘a ana he keiki käne na ‘olua. Eia na‘e e lilo ana ua keiki nei a ‘olua i keiki ho‘opäpä i ka mana o kahi mau kupua ho‘opö‘ino o ka ‘äina, a e nui ana nö ho‘i käna mau hana ‘ano ho‘okalakupua i nä po‘e ‘e‘epa o ka ‘äina nei, a hö‘ea loa aku nö ho‘i i ko ka moana mau po‘e ‘e‘epa."

"Eia pü nö ho‘i ‘olua ke ho‘ä‘o ‘ia nei e nä ‘aumäkua akua o ko ‘olua mau küpuna, a i mea e ‘ike ‘ia ai ko ‘olua mälama i nä kapu känäwai akua o nä akua o nä küpuna o käkou. E ho‘oikaika e Leimakani me käu wahine e mälama i ke kapu akua, a e ho‘opömaika‘i ‘ia mai ana nö ‘olua me ka hua o ko ‘olua pühaka."

"‘O käu wahine nö paha, e Leimakani, ke ‘ai i ka loa‘a a kä ‘olua keiki, a na ua keiki nei na‘e äu e ho‘opa‘i ka mea näna e ho‘opö‘ino i kou ola, e Leimakani. E ho‘i e Leimakani a no‘ono‘o i këia mau mea a‘u e kama‘ilio nei iä ‘oe, a mai ho‘opua wale aku na‘e ‘oe i kou pö‘ino i käu wahine, iä Hina, o lilo auane‘i i mea e ho‘opö‘ino ai ho‘i i ka hua o kona ‘öpü."

Me këia mau ‘ölelo a‘o a ka makäula, ua ho‘oku‘u maila ‘o ia iä Leimakani e ho‘i no kona wahi i hele mai ai, a i kona hö‘ea ‘ana aku i mua o käna wahine, ua ka‘a ‘ë maila nö ka nïnau ma ka ‘ao‘ao o Hina no nä ‘ölelo a ka makäula, a ua hö‘ike akula nö ho‘i ‘o Leimakani, e like nö ho‘i me nä ‘ölelo i hö‘ike ‘ia a‘e nei ma luna, a koe nö ho‘i nä mea a ka makäula i päpä mai ai.

I ka lohe ‘ana o Hina i nä ‘ölelo a ka makäula i hö‘ike ‘ia mai e käna käne, a ua lilo ihola ia i mea hau‘oli i kona mana‘o, ‘oiai, e loa‘a ana ho‘i ko läua mea näna e mälama i ko läua mau lä palupalu, ‘a‘ole na‘e ‘o Hina i no‘ono‘o mua, e ha‘alele mai ana käna käne ma mua o ka wä e nui pono a‘e ai kä läua keiki, a inä paha e lohe mua ‘o Hina i ia mea, ‘a‘ole paha e nele kona hana na‘aupö, i mea e pö‘ino ai ke ola o ke keiki äna e kökö ana i loko o kona ‘öpü, ‘oiai, ua nui nö kona aloha i käna käne, iä Leimakani, a he käne ho‘i i pili aloha ‘ia mai nä lä ‘öpio mai.

Na mua aku na‘e e hö‘ike mai i ka ho‘okö ‘ia o nä ‘ölelo wänana a ka makäula, no ka mea pili i ka mo‘olelo o ka mea nona këia ho‘onanea o käkou.

Mokuna II

I ka hala ‘ana a‘e o nä mahina lehulehu, ua ho‘omaopopo loa akula ‘o Leimakani i ka häpai ‘i‘o o Hina i ke keiki, a ua lilo ‘i‘o nö ia i mea hau‘oli nui no kona mana‘o, ‘oiai, eia ho‘i läua i nä lä e mana‘o ‘ia ai ua hala ka wä loa‘a o ke keiki.

I ke kokoke loa ‘ana mai i ka wä e hö‘ea mai ai ka mea nona këia mo‘olelo i ke ao mälamalama, ua ho‘omaopopo akula ‘o Leimakani i ke ‘ano ‘ë o nä ‘öuli o ka lewa lani, a ua ho‘omaopopo ihola ‘o ia he keiki ‘i‘o aku ana nö këia o nä hana kupanaha e like me ka ‘ölelo a ka makäula iä ia.

I ka hö‘ea ‘i‘o ‘ana mai o ka wä e hänau ai ua keiki nei, aia ho‘i ua ho‘omaopopo ‘ia ka puni ‘ana i ka ‘ino, mai ‘ö a ‘ö o ka ‘äina, a ua kai ko‘o ka moana, a ua hä‘ule maila nä paka ua ‘elo‘elo ma ka ‘äina. Ua kahe ka wai o nä kahawai, a hu‘e ‘ia maila nä piha‘ä moe wai o uka, a e popo‘i ana ho‘i nä nalu o ka moana laulä. A i ka ho‘omaopopo ‘ia aku e nä kama‘äina o ua ‘äina ha‘aheo nei o Kohala, ‘o kekahi këia o nä ‘ino nui i ho‘omaopopo mua ‘ole ‘ia e nä känaka. I këia wä e uhi puni ana ka ‘ino ma luna o ka ‘äina, a ‘o ia ihola ka wä i hänau mai ai ka mea nona këia mo‘olelo, a ma muli o këlä ‘ino nui e pähola ana ma luna o ka ‘äina, ua kapa ihola ‘o Leimakani i käna hänau kahi ‘o "Punia," ‘o ia ho‘i no ka punia ‘ana o ka ‘äina a me ka moana i ka ‘ino.

I ka hänau ‘ana o Hina i käna keiki, ua ho‘omaopopo koke ihola nö läua i ke ‘ano ‘o‘ole‘a o këia keiki, me he keiki ala o ‘eono mahina, a ua ho‘omaopopo pü ihola nö ho‘i läua i ke ‘ano kanaka u‘i o kona mau helehelena, a ua lilo loa ia i mea ho‘ohau‘oli maoli mai i ko läua mana‘o. A ‘o kekahi mea o läua i hau‘oli nui loa ai, ‘o ia nö ka loa‘a ‘ana o ke keiki iä läua ma hope iho o ko läua noho käne wahine ‘ana no ka manawa lö‘ihi loa, me ka ho‘opömaika‘i ‘ole ‘ia mai me ke keiki i nä lä ‘öpio.

Ua hänai ‘ia ihola ua keiki nei me ke ‘ano punahele loa, a ua kia‘i ‘ia ho‘i käna mau mea e ‘ai ai, ‘oiai, ua make‘e nui loa ‘ia ke ola o ke kama kahi punahele e këia mau mäkua make‘e keiki. I ka hö‘ea ‘ana o nä makahiki o Punia i ka ‘ekolu paha, ua hahai aku ke keiki i kona makua käne ma käna mau hana ma ka waena kïhäpai, a i ko Leimakani wä e ki‘i ai i käna lua ula ma kai o ia kaha, aia pü nö ua keiki nei äna me ia. A ua lilo nö ho‘i ka pili aloha mau o ka makua me ke keiki i mea e hö‘oi loa ‘ia ai ka pumehana o ke aloha ma waena o läua.

No këia pili mau o ke keiki me ka makua käne, a ua ho‘omaka pü akula nö ho‘i e lawelawe pü i nä hana mahi ‘ai me kona makua käne; ua kama‘ilio akula ‘o Leimakani i käna wahine, iä Hina,

"E ku‘u Hina aloha ë, ke ho‘omaopopo nei au i ke ‘ano maka‘ala hana o kä käua keiki, ‘a‘ole ‘o ia i like me nä kamali‘i ‘ë a‘e, ka lilo nui o ka mana‘o i ka pä‘ani, a ua maopopo ‘ë nö ia‘u e ola ana käua i ke keiki a ua aloha nö nä akua o ko käua mau küpuna, ma ka hä‘awi ‘ana mai iä käua he keiki maika‘i, a he keiki hana a aloha makua, a inä paha e hö‘ea mai ka wä o‘u e hele mua ai i ka ‘äina polikua a Käne, a laila, ‘a‘ole o‘u hopohopo no ko ‘olua noho ‘ana iho, ‘oiai, ua ho‘omaopopo au i ke ‘ano miki maoli o kä käua lei kama i nä hana e pono ai ka noho ‘ana."

Ua lilo këia mau ‘ölelo a Leimakani i käna wahine i mea ho‘ohau‘oli i ka mana‘o o Hina, ‘a‘ole na‘e läua i mana‘o mua no ke ‘ano ‘ölelo a Leimakani no kona hele mua i ka "‘äina polikua a Käne," e hö‘ea ‘i‘o mai ana nö ka ho‘okö ‘ia o ia mau ‘ölelo. ‘A‘ole nö ‘o Leimakani i ho‘omana‘o a‘e i nä ‘ölelo wänana a ka makäula iä ia i kona wä i hele mua ai e nïnau no nä ‘ono ‘ano ‘ë a käna wahine, a i ‘ike ‘ia ho‘i e käua e ka mea heluhelu, ma ka mokuna mua aku nei o këia mo‘olelo.

Ua hö‘ike mua aku nei nö ho‘i ma ia helu o këia mo‘olelo, ‘o kekahi o nä hana a Leimakani e lawelawe mau ai, ‘o ia nö ka lu‘u ula ma ka lae kahakai, a he lua ula ma‘amau käna e ki‘i mau ai. A ua lilo ho‘i ia lua ula i ipu kai näna me käna wahine. A i ka wä a Leimakani e ki‘i ai i ula ‘ai na läkou, e kënä mua ana ‘o ia i käna wahine e hö‘ä i ke ahi pülehu ula, ‘oiai, ‘a‘ole loa he wä äna i ki‘i ai i käna lua ula a ho‘i nele mai ‘o ia.

A ‘o kekahi mea kupanaha nö ho‘i iä Leimakani, ‘a‘ole loa ‘o ia e ki‘i e lu‘u i käna lua ula punahele a lawe mai paha a ‘oi wale aku ma mua o ka mea küpono iä läkou e ‘ai. I ka wä o läua wale nö me käna wahine, e lu‘u ana nö ‘o ia a lawe mai i ‘elua ula wale nö, a i këia wä ho‘i i nui küpono loa a‘e ai ‘o Punia, a ‘ike ka makua käne i ka ikaika o ua keiki nei i ka ‘ai ‘ana, ua lawe mau mai ‘o ia he ‘ekolu ula na läkou.

He hale pöloli ‘ole ko Leimakani i ka ‘ai. ‘A‘ole nö ho‘i e nele kona ‘ai ‘ana i ke köko‘olua o ka ‘ai, ‘oiai, ‘a‘ole ‘o ia i a‘o i ka palaualelo a moe wale paha i ka hale, a helu i nä ‘aho o kona hale. Ua ‘ike mau ‘ia ka uliuli o nä lau ‘uala ma kona waena, a ma muli nö o ia ‘ano ma‘amau i ka makua käne i ka hana, no laila, ‘a‘ole ‘o ia i ho‘omailani na‘aupö wale aku i käna keiki. A i kona ‘ike ‘ana i ke ake hana o käna keiki hänau kahi, ua kökua pü akula ‘o ia i nä hana e mau ai ka hoihoi hana o käna keiki, a ma muli nö ho‘i o ia ‘ike o ka makua käne i ke ‘ano hana o käna keiki, ke kumu o käna ‘ölelo ‘ana i käna wahine, ‘o Hina.

I ka hö‘ea ‘ana o nä makahiki o Punia i ka ‘ehiku, ua mäkaukau pü ‘o ia i ka lu‘u ‘ana me kona makua käne ma këlä lua ula a läua me kona makua, a i kekahi manawa ua lu‘u aku ‘o ia me ka nänä aku o kona makua käne iä ia, a ua loa‘a nö iä ia nä ula me ka ma‘alahi, ‘a‘ole nö na‘e ‘o Leimakani i ho‘oku‘u ho‘okahi i käna keiki e hele ho‘okahi me kona hele pü ‘ole me ia i këlä wahi o ka lua ula a läua.

I ka hö‘ea ‘ana o nä makahiki o Punia i ka ‘umi, ua lilo maoli ‘o ia i keiki ikaika ma ka hana, a ua like kona ikaika me he keiki ala o 17 a 18 makahiki. A ‘o nä keiki o 15 a hö‘ea i ka 18 o nä makahiki, ‘a‘ole loa kahi o läkou e lanakila ma luna o ke keiki a Hina me Leimakani. I ia manawa nö ho‘i i a‘o pü ai ‘o Leimakani i käna keiki i ka ‘ö‘ö ihe, a i ka mokomoko, a i ke kükini a i ke käkä lä‘au, ‘oiai he kanaka mäkaukau loa ‘o Leimakani i ia mau hana ho‘oikaika kino o ia au kahiko o ka ‘äina.

I kekahi lä ma hope iho o ka pau ‘ana o ka hana ma ka waena ‘uala, ua hele akula ‘o Leimakani i ka lae kahakai me käna keiki, no ka lu‘u ula ‘ana. A iä läua i hö‘ea ai ma kahi o ka lua punahele a läua, ua ‘ölelo maila ‘o Leimakani i käna keiki, ‘o ia ke lu‘u i mau ula na läkou, a e noho ho‘i ‘o Punia i kula. Ua ‘ano ho‘olä‘au akula nö ke keiki, ‘o läua pü nö ke lu‘u, akä ‘a‘ole i ‘ae mai ‘o Leimakani i këia noi a käna keiki. ‘A‘ole nö i maopopo iä Punia ke kumu o këia hö‘ole ‘ana o kona makua käne iä ia, a e ‘ike ana paha käua i ke kumu nui o këia hana a Leimakani.

Mokuna III

I ke au kahiko o Hawai‘i nei, ua ma‘a kekahi po‘e i ka ho‘omana ‘ana ma ke ‘ano ‘aumakua i ka manö o ke kai, a i ka manu pueo, a i kekahi mau mea ‘ë a‘e nö paha a läkou i mana‘o ai, a ua lilo nö ho‘i ka manö i mea hänai ‘ia e kekahi po‘e, a i mea kä e ho‘ohana ‘ia ai no ko läkou mau mana‘o ho‘omauhala, a ua lilo nö ho‘i kekahi po‘e i mea mana‘o ‘ino ‘ia e kekahi po‘e ma muli paha o kekahi mau kumu. ‘O ka lako mau o ko Leimakani noho ‘ana i nä mea e pono ai ka noho ‘ana, ka ‘ai me ka i‘a a me nä lako ‘a‘ahu, ‘oiai nö ho‘i, he wahine ma‘ama‘a mau ‘o Hina i ke kuku kapa, a ua lako maoli nö ko läkou noho ‘ana. A ma muli nö ho‘i o ka ikaika kupanaha o Punia i ka hakakä, ‘eha ka po‘e keiki a kahi mau mäkua, no laila, ua huähuä ‘ia ‘o Leimakani a me kona ‘ohana, a ua ‘imi nui ‘ia nä kumu e pö‘ino ai ‘o Leimakani.

E waiho a‘e käua e ka mea heluhelu iä Leimakani a me käna keiki, ka mea nona këia mo‘olelo, a e huli a‘e ho‘i käua e nänä no ka pö‘ino o Leimakani äna na‘e i ho‘omaopopo mua ‘ole ai.

Ua hö‘ea a‘e i nä kapakai o Kohala i ia mau lä, he manö ali‘i ‘ae‘a wale. Aia ma lalo o këia manö, nona ka inoa ‘o Kai‘ale‘ale, he ‘umi mau manö ukali. Ma muli o ke ‘ano ‘ai kanaka o këia manö a me kona mau ukali, ua kipaku ‘ia mai ‘o ia e nä manö maika‘i o nä wahi like ‘ole. I kona hö‘ea ‘ana nö i nä kapa kahakai o nä Kohala, ua ho‘omaka koke nö ua Kai‘ale‘ale nei i käna hana ma‘amau, ‘o ia ho‘i ka ho‘opö‘ino ‘ana i ke ola o ka po‘e hele kahakai. I këia wä na‘e e hana nei ‘o ia i käna hana ‘ino, a i ho‘opö‘ino ho‘i i ke ola o kahi po‘e lehulehu, ‘a‘ole i hö‘ea aku këia lono iä Leimakani. No laila, i ka wä i hele ai ‘o Leimakani me käna keiki i kä läua hana ma‘amau ‘o ka lu‘u ula, ‘a‘ole loa he wahi mea i mana‘o mua ‘ia e häläwai mai ana me kekahi pö‘ino weliweli.

I ka mäkaukau ‘ana o Leimakani e lu‘u aku, ua lohe maila nö ua Kai‘ale‘ale nei i nä kama‘ilio ‘ana ma waena o Leimakani a me käna keiki, ‘oiai, he manö këia o ke ‘ano i ho‘omanamana ‘ia e kekahi po‘e, a i kapa ‘ia paha e ka po‘e kahiko o ia au kahiko o ka ‘äina "he manö kanaka," a e kapa ‘ia ai ho‘i e kekahi po‘e "he manö kupua." A ua hiki nö iä ia e lohe i nä ‘ölelo a pau a Leimakani mä e kama‘ilio ana, a ua minamina loa ihola ua Kai‘ale‘ale nei i ka lele pü ‘ole ‘ana mai o Punia me kona makua käne, ‘oiai, inä läua i lele pü mai, inä lä ua mä‘ona pono ko läkou pä‘ina o ia lä pöloli. Eia nö ua Kai‘ale‘ale nei ke pe‘e mälie nei ma ka ‘ao‘ao o ka lua ula a Leimakani e lu‘u mau ai, a e kali ana ho‘i me ka mäkaukau no ka ‘ai ‘ana aku iä Leimakani.

I ka wä nö i lele aku ai ‘o Leimakani i loko o ke kai, ua lu‘u loa akula nö ‘o ia no ka lua ula, a i ka loa‘a ‘ana o nä ula ‘ekolu iä ia, ua emi maila ‘o ia i hope me ka mana‘o e ea a‘e i luna, a i ia manawa nö ‘o ia i loa‘a mai ai iä Kai‘ale‘ale. A no ka maopopo mua ‘ole nö ho‘i paha iä Leimakani no këia pö‘ino, ‘a‘ole ‘o ia i mäkaukau mua no ka pale ‘ana aku, a ‘o ka mea i ‘ike ‘ia, ua moku pü maila ‘o ia i ka waha o ka manö loko ‘ino. A i ia manawa pü nö ua loa‘a pü maila ‘o ia i nä manö ‘ë a‘e, a he manawa pökole wale nö ua pau a‘ela kona kino holo‘oko‘a i ka ‘ai ‘ia e ua po‘e manö nei, a koe wale nö ke po‘o o Leimakani. A i ia manawa ‘o Kai‘ale‘ale i pa‘a a‘e ai i ke po‘o o Leimakani ma kona waha, a alana a‘ela ‘o ia i luna o ka ‘ili kai, me ka ‘ökükü aku i mua o ke alo o käna keiki e nänä mai ana.

Ua ‘ula pü a‘ela nö ho‘i ke kai o ia wahi i ke koko o Leimakani, a ua lilo këia hana a këia manö kupua i mea hö‘eha‘eha loa mai i ka mana‘o o Punia. A ua uë pa‘iäuma a‘ela ‘o ia i kona ‘ike aku i ke po‘o o kona makua käne e ‘ökükü ho‘omä‘ewa‘ewa ‘ia mai ana e ua manö Kai‘ale‘ale nei. A me ka waimaka aloha makua e helele‘i ana ma kona mau päpälina ‘öpio, ua ‘ölelo akula ‘o ia me ka leo ha‘uha‘u,

"‘O käu hana ho‘omä‘ewa‘ewa kënä e Kai‘ale‘ale i ku‘u makua käne, aia nö ho‘i he lä e hö‘ea mai ana, e päna‘i aku ana au i kënä mau hana äu, a e ‘ike auane‘i i ka hana ‘i‘o a ke keiki a Leimakani me Hina."

Ua ha‘alele akula ‘o ia i ua wahi nei akula me ka uë pa‘iäuma ‘ana no kona makua käne, a iä ia nö i kokoke aku ai i ko läkou wahi pupupu hale, ua lohe koke maila nö ‘o Hina i ka leo uë pa‘iäuma o käna keiki. A ho‘omana‘o koke a‘ela nö ‘o ia, ua häläwai paha käna käne me ka pö‘ino, a i ke kokoke loa ‘ana mai o ke keiki, ua nïnau koke akula nö ‘o Hina i käna keiki,

"‘Auhea kä ho‘i kö makua käne a he waimaka aha këia ou e ku‘u lei aloha he keiki?"

"E ku‘u makuahine aloha ë, ‘a‘ole käua e ‘ike hou ana iä ia, ua make ‘o ia me ka mä‘ewa‘ewa i ka waha loko ‘ino o ka manö Kai‘ale‘ale, a ua pu‘unaue ‘ia kona kino ma ka waha o ka pü‘ali manö a Kai‘ale‘ale."

I ka lohe ‘ana nö o Hina i këia lono pö‘ino o käna käne, ua ho‘omaka a‘ela ‘o ia e uë pa‘iäuma, a e uë helu ana ho‘i no nä wahi a läua e pili aloha ai a i ia manawa pü nö ua ulu a‘ela ka mana‘o i loko o Hina e iho nö i ka lae kahakai, a lele nö i loko o ke kai, a i ho‘okahi nö ho‘i ko läua make pü ‘ana me käna käne aloha, a ma muli wale nö o nä käua aloha ‘ana a ke keiki i maliu mai ai ‘o Hina, a hana ‘ole ai ‘o ia i käna mea i mana‘o ai e make pü i ka waha o Kai‘ale‘ale, e like nö ho‘i me ka make ‘ana o käna käne aloha, o Leimakani.

Ua noho ihola läua i ia mau lä me ke kanikau ‘ana no kä läua mea aloha i hala aku ma këlä ‘ao‘ao, a ua lilo nö na‘e ‘o Punia i mea hö‘olu‘olu aku i nä kaumaha o kona makuahine aloha; a ua hö‘ike aku nö ho‘i ‘o Punia i kona makuahine, a‘ole loa ‘o ia e ho‘opoina ana i nä hana ho‘omä‘ewa‘ewa a Kai‘ale‘ale i ke po‘o o kona makua käne, a he wä nö e hö‘ea mai ana e kü ai käna mäkaia ma luna o këlä po‘e pü‘ulu manö. A e ‘ike aku ana nö paha käua e ka mea heluhelu ma këia hope aku, i ka hana a ke keiki äiwaiwa a Hina no kona ‘enemi, a ‘o ka mea ho‘i näna i ho‘opö‘ino ke ola o kona makua käne aloha.

I ia mau lä ua häpai a‘ela ‘o Punia i ka hana ma‘amau a kona makua käne, ‘o ia nö ho‘i ka mahi ‘ai ‘ana ma ko läkou kïhäpai, a ma kahi na‘e o ka hele i ka lawai‘a lu‘u ula, ua päpä loa maila kona makuahine, ‘o Hina, iä ia, ‘a‘ole loa ‘o ia e hele hou e lu‘u i ka lua ula a kona makua käne. No kekahi mau lä ua ho‘olohe nö ‘o Punia i këia mana‘o o kona makuahine, o Hina, ‘oiai, ua ho‘omaopopo nö ‘o ia he mea maika‘i ‘ole iä ia ka hö‘eha‘eha ‘ana aku i ka mana‘o o kona makuahine ‘oiai ‘o ia e noho kaumaha ana no kä läua mea aloha i hala.

I ka hala ‘ana na‘e o nä lä kaumaha loa no Leimakani, ua ho‘omaopopo ihola ‘o Punia i ko läua pilikia a ka i‘a, a i kohu aku nö ho‘i kahi mäna ‘ai i ka loa‘a o kona köko‘olua a ka i‘a, ua ho‘oholo ihola nö ‘o ia i kona mana‘o e hele nö e ‘imi i‘a na läua, a ua hö‘ike aku nö ‘o ia i këia mana‘o ona iä Hina, kona makuahine. I kinohi ua kü‘ë ikaika loa maila ‘o Hina no këia mea a ua ‘ölelo maila nö i käna keiki,

"E ku‘u keiki, inä ‘oe e hele ana e ‘imi i‘a na käua, a i loa‘a pü këlä pö‘ino iä ‘oe e like me kou makua käne, a laila, pehea ihola ko‘u pono e ku‘u keiki, a na wai au e mälama mai ma këia mua aku? Ua lawa no käua i ka mea loa‘a iä käua ma ka ‘äina nei, he aha auane‘i ko käua pilikia ke ‘ai käua i ka lau ananü, ka lau palula nö ho‘i o ko käua waena, a i ka wä nö ho‘i o ke kau ‘ühini, a laila, loa‘a nö ke köko‘olua o ka ‘ai. Mai ha‘alele mai ‘oe ia‘u e ku‘u keiki, ‘oiai, ‘o ‘oe wale nö ko‘u wahi kökua e pono ai au."

I ka lohe ‘ana nö ho‘i o Punia i nä ‘ölelo a kona makuahine, ua ‘ano kaumaha ‘i‘o ihola nö ‘o ia, a mana‘o ‘i‘o a‘ela nö e ho‘opau i kona mana‘o hele i kahakai. Akä na‘e, a hala kekahi mau lä hou aku, hele maila kona ‘ono i‘a a hiki ‘ole iä ia e ‘umi iho, a kama‘ilio hou akula nö ‘o ia i kona makuahine e ho‘oku‘u mai nö iä ia e hele nö ho‘i ‘o ia ma ka lae kahakai e ho‘ä‘o ai e lawai‘a, me kona lu‘u ‘ole aku nö ho‘i i loko o ke kai.

I kinohi ua ‘ano hö‘ole loa maila nö kona makuahine, akä, ma muli o ke noi ho‘ouluhua mau a käna keiki, ua ‘ae maila ‘o ia e hele ‘i‘o käna keiki i ke kä mäkoi ma ka lae kahakai. Ua hele ‘i‘o nö ‘o Punia e kä mäkoi ma nä lae kahakai, a ua loa‘a nö iä läua kahi i‘a e kämau ai me kahi pa‘i ‘uala. I ka hala ‘ana a‘e o kekahi mau lä, ua kama‘ilio akula ‘o Punia i kona makuahine,

"E Hina, ku‘u makuahine aloha, ‘ai aku nei nö ho‘i käua i këia i‘a e loa‘a nei ia‘u, a ua wela ka waha i ka iwi. Aloha a‘ela nö ho‘i au i ka i‘a punahele a ku‘u makua käne. E ‘olu‘olu mai ‘oe e Hina e ho‘oku‘u e hele nö ho‘i au e lu‘u ula na käua, mea nö ho‘i paha ua ha‘alele nö ho‘i ua manö Kai‘ale‘ale nei i ka noho ‘ana i ka lua ula punahele a ku‘u makua käne, a loa‘a nö ho‘i kä käua ‘ïna‘i küpono o ka ‘ai. E ‘olu‘olu mai ‘oe e Hina, ku‘u makuahine, e ‘ae mai ia‘u e hele wale nö ho‘i e nänä, a inä nö ho‘i paha au e ‘ike i ka noho nö o Kai‘ale‘ale i ka lua ula, a laila, ‘a‘ole nö ho‘i au e lu‘u aku."

I kinohi ua ‘ano hö‘ole maila nö ‘o Hina i këia noi a käna keiki. Akä, ma muli o ke noi ho‘omano loa o ke keiki, ua ‘ae maila ‘o ia me ke ‘ano känalua nö na‘e, a ua ‘ölelo maila nö iä Punia, käna keiki, e mälama loa, a mai lu‘u na‘aupö me ka ho‘omaopopo mua ‘ole i ka manö o lalo a me ka ‘ole.

I ka ‘ae ‘ana o ka makuahine o Punia, ua ho‘omäkaukau koke ihola nö ‘o ia iä ia iho no käna huaka‘i i ka lae kahakai. A i kona mäkaukau ‘ana ua honi akula ‘o ia i kona makuahine, a ua noi pü akula nö ho‘i iä Hina, kona makuahine, mai hopohopo wale ‘o ia nona, ‘oiai, e maka‘ala loa ana nö ‘o ia i käna mea e hana ai.

I ka hala ‘ana aku o ke keiki, ua noho ihola nö ‘o Hina me ka ho‘omana‘o mau ‘ana no käna keiki, a ua kalokalo mau akula ‘o ia i nä ‘aumäkua kia‘i o kona ‘ohana. ‘O wai nö ho‘i o käkou e ‘ähewa wale aku iä Hina, ‘oiai, ua ho‘omaopopo nö käkou i ke aloha po‘okela o nä mäkuahine no kä läkou mau keiki. A make‘e nui nö ka makuahine Hawai‘i i ke ola o ke keiki. E waiho iki a‘e käua e ka mea heluhelu iä Hina e noho ho‘omana‘o no käna lei hänau kahi, a e huli a‘e ho‘i käua e ukali ma hope o ka meheu o ka mea nona këia mo‘olelo.

Mokuna IV

I ka hö‘ea ‘ana aku nö o Punia i ka lua ula punahele a läua me ka makua käne, ua no‘ono‘o mua nö ‘o ia i käna mea e hana ai, a e ho‘opühili ai iä Kai‘ale‘ale a me kona pü‘ali manö. I kona hö‘ea ‘ana ma ka lae kahakai, ua nänä ihola ‘o ia i ka lua ula a läua me Leimakani, kona makua käne i hala ma këlä ‘ao‘ao a ua ulu maila ke aloha i ka makua käne. Na wai nö ho‘i e ‘ole ke aloha ua pili aloha ‘ia kä ho‘i ko läua ola ‘ana, mai ka wä ‘u‘uku mai o Punia.

Iä ia e nänä ana i lalo i ka lua ula, ua ‘ike koke ihola nö ‘o Punia i ka moe lälani a‘e o ua manö Kai‘ale‘ale nei me kona pü‘ulu manö, a i ia wä ‘o Punia i kähea a‘e ai me ka leo nui,

"Eia nö paha ‘o Kai‘ale‘ale ke moe nei a ua pau pü nö paha i ka hiamoe me kona pü‘ulu manö. Ke moe nei ‘o Kai‘ale‘ale e ho‘okükü ana, e ho‘onänä ana i ka mä‘ona o nä lä i hala a‘e nei. A iä ia auane‘i e hiamoe ana, a laila, e lu‘u nö au i ula na mäua me ku‘u makuahine, aia i këlä lae ma ‘ö lä ku‘u wahi e lu‘u ai, a lu‘u auane‘i au a loa‘a nö nä ula ‘elua, a laila, ho‘i nö au i uka me ku‘u makuahine, me Hina, a ‘o kahi ‘uala a‘e nö o ka mäla ‘uala a ku‘u makua käne i kanu ai, a ola nö ko mäua lä pöloli me ku‘u makuahine, me Hina ë."

I ka pau ‘ana nö o këia leo kähea o Punia, ke äiwaiwa, ua lohe akula nö ‘o Kai‘ale‘ale, a i ia wä i kähea like aku ai ‘o ia i kona pü‘ulu manö.

"E ala a‘e e ho‘omäkaukau, e maka‘ala käkou a pau loa, eia a‘e ka ‘ïna‘i ola o këia lä pöloli o käkou. Ua noho mai nei a ua ‘ono i ka ula o ka lua ula a läua, a ki‘i mai nei me ka mana‘o paha ua moe nä maka ‘a‘ä mau o Kai‘ale‘ale. ‘Ono ‘ino kä ho‘i ka ‘i‘o palupalu o ke keiki a Leimakani. E ho‘olohe pono loa i kahi äna e lu‘u ai a iä ia nö a‘e nei a lu‘u, ‘o ka wä maika‘i loa nö ia e nahu aku ai, ‘oiai, e pouli ana nö ke kai no kona lu‘u ‘ana mai. E maka‘ala e a‘u po‘e punahele, ‘oiai, ua lawe ‘ia mai ka ‘ïna‘i i mua o ko käkou maka."

Iä Kai‘ale‘ale e a‘o ho‘omäkaukau ana i kona pü‘ali manö, aia nö ‘o Punia ke kü mäkaukau maila me ka pöhaku ma kona lima. A iä ia nö paha i mana‘o ai ua alu like ua pü‘ulu manö nei, i ia wä ‘o ia i kähea hou a‘e ai,

"E lu‘u au ma këlä lua a mäua ma këlä lae pöhaku ma këlä ‘ao‘ao lä ‘eä, a lu‘u lä ‘eä, lu‘u ë."

I ia manawa i ho‘olei aku ai ‘o Punia i kahi pöhaku e pa‘a ana ma kona lima ma kahi äna i ‘ölelo mua ai, a i ka pohä ‘ana nö o ke kai ma ia wahi, ‘o ka pau akula nö ia o ua pü‘ulu manö nei i ka holo i laila. A i häkälia nö a hala nä manö ma këlä wahi a Punia i ho‘olei ai i ka pöhaku, ‘o ko ia nei lu‘u akula nö ia i ka lua ula a läua me ka makua käne e lu‘u mau ai, a ‘oiai nö ho‘i ‘a‘ole i ki‘i iki ‘ia ua lua ula nei, ua hele nö ho‘i a piha pono, a ua ma‘alahi wale kä ia nei lu‘u ‘ana aku. Loa‘a nö iä Punia nä ula ‘elua. ‘O ko ia nei ea a‘ela nö ia me ka ‘äwïwï a kau nö këia i kula, hö‘ea hou ana ua pü‘ulu manö nei ma kahi a ia nei i lu‘u ai. A i ia wä këia i kähea aku ai me ka leo pähenehene,

"‘Ä-hä-hä lä e Kai‘ale‘ale ë, lu‘u iho nei nö ‘o Punia a loa‘a nö nä ula ‘elua, a ola nö mäua me Hina, ku‘u makuahine. Na ke kahi, na ka lua, na ke kolu, na ka hä, na ka lima, na ke ono, na ka hiku, na ka walu, na ka iwa, a na ka ‘umi lä, a na ka manö ‘umi kumamäkahi lä, a näna nö i haha‘i malü mai nei i ka mea e hana ai, i pakele ai au iä Kai‘ale‘ale, ‘a‘ole auane‘i e nalo ia manö lä, he manö hi‘u wïwï."

I ka lohe ‘ana o Kai‘ale‘ale i këia ‘ölelo a Punia, i ia wä ua kauoha a‘ela ‘o ia i kona pü‘ulu manö e moe lälani like läkou. A iä läkou i moe lälani like ai, ua hele a‘ela ua ali‘i nei o nä manö e nänä i ka hi‘u o kona po‘e manö. A ua loa‘a ‘i‘o ihola nö kekahi manö hi‘u wïwï, a ‘o ko Kai‘ale‘ale pepehi akula nö ia i ua manö hi‘u wïwï nei a make loa, a pau a‘ela nö i ka ‘ai ‘ia e läkou pü‘ulu manö. I ka ‘ike ‘ana mai o Punia ua pepehi ‘ia ia manö o ua pü‘ulu manö nei, a laila, ‘ölelo ihola ‘o ia iä ia iho,

"‘Ä-hä-hä, loa‘a ia moepu‘u o ku‘u makua käne."

‘O kona huli ho‘i nö ia me nä ula i kona lima, a i ka ‘ike ‘ana mai nö o ka makuahine i ka ho‘i ola aku o käna keiki me nä ula ‘elua i ka lima, ua lilo loa ia i mea hau‘oli loa no ka makuahine, a ua hele koke akula ‘o ia e hö‘ä ahi pülehu no nä ula a läua. I ka mo‘a ‘ana o nä ula, ua pä‘ina ihola läua, ‘o ia ho‘i e pä‘ina ‘oko‘a ana nö ho‘i ‘o Hina ma kahi ka‘awale, a e pä‘ina ‘oko‘a ana nö ho‘i ‘o Punia ma kahi ‘oko‘a, e like nö ho‘i me ke ‘ano o ka ‘ai ‘ana o ia manawa, ‘o ia ho‘i he kapu ka ‘ai pü ‘ana o ke käne me ka wahine.

I ka hala ‘ana a‘e o kekahi mau lä ua ‘ölelo hou akula nö ‘o Punia iä Hina, kona makuahine, e hele hou nö ‘o ia i ka lu‘u ula i kai. A i ka lohe ‘ana o ka makuahine ua hö‘ole maila ‘o ia, me ka ‘ölelo pü mai i käna keiki,

"Mea paha ‘o kou hana pakele ‘ana akula ia, a hele hou aku ‘oe, make mai ‘oe iä Kai‘ale‘ale a me kona pü‘ulu manö. E noho mai nö käua e ku‘u keiki, e ‘ike mai nö ho‘i au iä ‘oe, a e ‘ike mai nö ho‘i ia‘u, a ‘o nä wahi mea ‘u‘uku nö i loa‘a iä käua, ‘ai pü a‘e nö käua, a i hiki mai nö ho‘i ko‘u hopena, a laila, hünä iho nö ho‘i ‘oe i ko‘u mau iwi."

I ka lohe ‘ana nö o Punia i nä ‘ölelo a kona makuahine, ua ‘ölelo maila nö ‘o ia iä Hina,

"E ku‘u makuahine aloha, mai ‘au‘a ‘oe ia‘u, ‘oiai, ua pa‘a ku‘u mana‘o e ho‘okau i ka make ma luna o Kai‘ale‘ale a me kona pü‘ulu manö, a i kü ai ho‘i ku‘u mäkaia ma luna o këlä po‘e manö näna i ho‘opö‘ino ku‘u makua käne. A e ho‘omana‘o a‘e e ku‘u makuahine, ‘a‘ole e kö ia mana‘o o‘u ke noho wale au i uka nei a he kohu wahine ko‘u ‘ano. E ‘olu‘olu ‘oe e ho‘oku‘u maika‘i maila, a i ho‘okau ai ho‘i au i ka ho‘opa‘i i luna o nä po‘e näna i pepehi ho‘omäinoino i ku‘u makua käne."

I ka lohe ‘ana nö o Hina i këia mau ‘ölelo o käna keiki, ua ho‘opau koke a‘ela nö ‘o ia i kona mana‘o ‘au‘a i käna keiki, a ua ho‘oku‘u maika‘i akula iä ia me ke noi pü nö na‘e iä ia e mälama pono loa iä ia, a e no‘ono‘o ho‘i i kona makuahine.

Ua iho akula nö ‘o Punia a hö‘ea nö i kahi nö äna i kü mua ai, a i kona nänä ‘ana iho nö i lalo o ka lua ula a läua me ka makua käne, ua ‘ike ihola nö ‘o ia iä Kai‘ale‘ale, e moe like ana nö me kona pü‘ulu manö. Ua kähea ihola ‘o ia i ua manö ‘ai kanaka nei,

"He moe kä e Kai‘ale‘ale, ‘a‘ole ho‘i he ala a‘e a ho‘omäkaukau no ka ‘ai ‘ana iä Punia. Eia ‘o Punia lä, ke keiki lu‘u ula a Hina, i iho mai nei nö i ka lu‘u ula, i loa‘a nö ka ‘ïna‘i o ka ‘uala ‘ono a mäua me ku‘u makua käne i kanu ai."

" ‘A‘ole nö au e lu‘u ana ma ka lua ula nei a mäua e lu‘u ai me ku‘u makua käne, akä, e lu‘u ana au ma ka lua ula a ku‘u makuahine, a Hina, i kuhikuhi mai nei ia‘u, aia ia lua ula a ku‘u makuahine ma këlä ‘ao‘ao o ka lae. E lu‘u ana au me ka ‘äwïwï ma mua o ka hö‘ea ‘ana a‘e o Kai‘ale‘ale i ku‘u wahi e lu‘u ai. A lu‘u lä ‘eä, a lu‘u ho‘i au lä i ka lua ula a ku‘u makuahine."

 

Mokuna V

Me këia mau ‘ölelo a Punia, ua nou akula ‘o ia me ka ikaika i ka pöhaku ma këlä ‘ao‘ao o ka lae pöhaku. A i ka pohä ‘ana nö o ke kai o ka pöhaku a Punia ma ia wahi, ‘o ka holo ‘äwïwï akula nö ia o ua po‘e manö nei i ia wahi, a e alaka‘i ‘ia ana nö ho‘i e Kai‘ale‘ale. I häkälia nö a hala ua po‘e manö nei, ‘o ko Punia lu‘u ihola nö ia me ka ‘eleu, a loa‘a nö nä ula ‘elua, a ‘o kona ea koke a‘ela nö ia i luna, a kau akula i kula me ka palekana. Aia nö ua po‘e manö nei ke hö‘ä‘ä hele maila i kahi a Punia i nou ai i ka pöhaku.

Ua kähea akula ‘o Punia me ka leo pähenehene iä Kai‘ale‘ale,

"E Kai‘ale‘ale ë, lu‘u aku nei nö au me ka ‘eleu nui, a loa‘a nö ka‘u mau ula mai ka lua ula a mäua me ku‘u makuahine. A ea koke a‘e nei nö au i luna ma mua o ka hö‘ea ‘ana a‘e o Kai‘ale‘ale, a pakele nö au, a na ka manö ‘öpü nui nö au i a‘oa‘o mai pëlä e hana ai."

I ka lohe ‘ana nö o Kai‘ale‘ale i këia mau ‘ölelo a Punia, ‘o kona kauoha a‘ela nö ia i nä manö ona e moe like läkou. A laila nänä a‘ela ‘o ia i kona pü‘ulu manö a i ka ‘ike ‘ana nö ona i ka manö ‘öpü nui, ‘o kona ‘ölelo akula nö ia i ia manö,

"‘Eä, eia kä! Näu i a‘oa‘o aku nei iä Punia ka mea e hana ai! E pono ‘oe e make."

A ‘o ka pepehi ‘ia akula nö ia o ia manö e Kai‘ale‘ale, ke ali‘i o nä manö. A i ka ‘ike ‘ana mai o Punia i ka make o ia manö, a laila, kähea maila nö ‘o ia me ka leo pähenehene iä Kai‘ale‘ale,

"‘Ä-hä-hä, loa‘a hou nö ia moepu‘u o ku‘u makua käne äu, e Kai‘ale‘ale, i pepehi ai. Eia nö au e Kai‘ale‘ale me nä ula o ka lua ula a ku‘u makuahine nö i kuhikuhi mai ai, a ‘o ka ‘uala a‘e nö o ka waena a mäua me ku‘u makua käne i kanu ai, a ola nö ko mäua lä pöloli me Hina, ku‘u makuahine."

Me këia mau ‘ölelo ua huli ho‘i aku ‘o Punia no ko läua home ma uka, a i ka ‘ike ‘ana mai o ka makuahine i ka ho‘i ola aku o käna keiki, ua lilo ia i mea hau‘oli nona, a ‘o kona ho‘omäkaukau maila nö ia i ke ahi e pülehu ai nä ula a läua. A i ka mo‘a ‘ana nö ho‘i ua ‘ai ihola läua e like nö ho‘i me nä mea i hö‘ike mua ‘ia aku nei. Noho hou ihola nö ‘o Punia a ‘ono hou nö i ka ula o ka lua ula a kona makua käne, a e like nö ho‘i me käna hana mau o ke noi ho‘ouluhua mau i kona makuahine, pëlä nö ho‘i ‘o ia i hana hou ai. ‘A‘ole na‘e ho‘i i ‘au‘a loa mai kona makuahine iä ia, a ‘o ke kauoha wale mai nö iä Punia, e maka‘ala loa o make auane‘i iä Kai‘ale‘ale, ka manö näna i pepehi kona makua käne.

I ka hö‘ea ‘ana nö o Punia i ka lae kahakai, ua nänä ihola nö ‘o Punia i lalo o ka lua ula a läua me kona makua käne, a ‘ike ihola nö i ka moe a‘e o ua Kai‘ale‘ale nei me kona pü‘ulu manö i koe iho. Hana hou ihola nö këia e like nö ho‘i me nä hana mua i hö‘ike ‘ia a‘e nei, a i ka loa‘a ‘ana nö o kä ia nei mau ula, a laila, kuhikuhi nö këia na ka manö hi‘u momona i a‘oa‘o mai iä ia e hana pëlä. A ‘o ka hope o nä hana a Punia, ua pepehi ‘ia nä pü‘ulu manö ukali o ua Kai‘ale‘ale nei, a hiki i ka pau loa ‘ana, a koe ho‘okahi ihola ua manö Kai‘ale‘ale nei.

A no‘ono‘o ihola nö ‘o Punia i käna mea e hana ai, a i kü ai ho‘i käna mäkaia ma luna o Kai‘ale‘ale, a ‘o ke ala hele wale nö paha äna e hana ai, aia nö ‘o ia a loa‘a ka mea e hana aku ai i ua manö nei. A e ‘ike ana paha käua i nä mea a ua Punia nei i hana ai, a ma ia mea e ‘ike ai käua e ka mea heluhelu i ke kü ‘i‘o a kü ‘ole paha o ka mäkaia a Punia ma luna o Kai‘ale‘ale.

Ua ‘ölelo akula ‘o Punia i kona makuahine, e nala i moena makali‘i loa, a e pälua ho‘i ka maka o ka moena, a ua ‘ae maila nö ka makuahine i këia kauoha a käna keiki iä ia. I ia manawa pü nö ho‘i ‘o Punia i kälai ai i mau lä‘au ‘elua, he iwilei ka lö‘ihi, a ho‘omäkaukau pü ihola nö ho‘i i ‘aunaki a me ka ‘aulima, a ho‘omäkaukau pü ihola nö ho‘i i ka länahu, ka pulupulu a pa‘akai i loko o ka ipu li‘ili‘i, a ho‘omäkaukau pü ihola nö ho‘i i ö nona e pono ai, a ua lawe pü a‘ela nö ho‘i i iwi ‘opihi e wa‘u ai, a he pähoa ho‘i, ‘o ia nö ho‘i ka pahi ‘oki o ia manawa.

I ka mäkaukau ‘ana o këia mau mea a pau, ua ho‘ö ihola ‘o ia i ua mau mea nö a pau i loko o ke ‘eke moena, a laila, ‘ölelo akula ‘o ia iä Hina, kona makuahine,

"E ku‘u makuahine aloha, eia au e hele ana no kekahi huaka‘i lö‘ihi, a e hala ana paha ia‘u nä anahulu ‘elua ma këia huaka‘i a‘u, a ‘o ka‘u wale nö iä ‘oe e ku‘u makuahine, mai pïhoihoi ‘oe e ku‘u makuahine no ko‘u nalowale lö‘ihi. E noho nö ‘oe ma ke ‘ano maika‘i, a ho‘olana maika‘i nö i kou mana‘o. A i ka hala ‘ana nö o ia mau anahulu ‘elua, ke mana‘o nei au e hui hou ana nö käua me ka maika‘i. A ‘o ka‘u nö e noi ‘ë aku nei iä ‘oe, mai nïnau mai ‘oe i kahi a‘u e hele nei ma këia huaka‘i hele lö‘ihi a‘u. E noho nö ‘oe me ka ho‘omana‘o mau nö i ko käua mau ‘aumäkua mai nä küpuna mai."

Me këia mau ‘ölelo a ua Punia nei ua lele akula ‘o ia a honi i ka makuahine, a huli a‘ela, häpai i ke ‘eke lauhala äna, a pa‘a pü a‘ela i nä lä‘au ‘elua äna i kälai maika‘i ai, a ‘o kona kaha akula nö ia a iho no ka pali kahakai, kahi ho‘i o ka lua ula a läua me kona makua känë. A i kona hö‘ea ‘ana nö i ia wahi, ua nänä ihola ‘o ia i lalo o ka lua ula, a ‘ike ihola nö i ka moe a‘e o Kai‘ale‘ale, a i ia wä këia i kähea a‘e ai me ka leo nui, i kumu nö ho‘i no Kai‘ale‘ale e lohe mai ai i kä ia nei ‘ölelo ‘ana,

"Eia nö paha ‘o Manö Nui Kai‘ale‘ale ke moe mai nei, a inä nö wau e lu‘u aku ana e make ana nö au iä Kai‘ale‘ale; e make ana wau iä ia ke ale ‘oko‘a ‘ia au e ia i loko o kona ‘öpü. Akä, ho‘i, inä ‘o ia e nahu ‘ë ana ia‘u a moku au iä ia, a laila, ‘ike ‘ia nö ka lana o ku‘u koko i luna nei, a laila, loa‘a nö ke kuleana o ku‘u makuahine, o Hina, e ho‘öla hou ia ia‘u, a ola hou nö au. Ma ka mana o ku‘u koko e ho‘ohana aku ai ‘o Hina i kona mana lapa‘au, akä, i ale ‘oko‘a ‘o Kai‘ale‘ale ia‘u i loko o kona ‘öpü, a laila kä ho‘i make ‘i‘o au iä Kai‘ale‘ale."

I ka lohe ‘ana o Kai‘ale‘ale i këia mau ‘ölelo a Punia, ua ho‘oholo koke ihola nö ‘o ia i loko iho ona, e ale ‘ia ana ‘o Punia e ia. I ka pau ‘ana nö o këlä mau ‘ölelo a Punia, ua ho‘omäkaukau ihola no kona lu‘u aku, a ma mua nö ho‘i o kona lu‘u ‘ana aku, ua kähea hou a‘ela nö ‘o ia me ka leo nui,

"A lu‘u au ë, a lu‘u lä, a inä nö e ale ‘oko‘a ‘ia ana au e Kai‘ale‘ale a laila e make ana au ‘a‘ole o‘u mea e pakele ai. A inä ho‘i ‘o ia e nahu ana ia‘u, a laila, e ola ana au iä Hina, ku‘u makuahine, ma ku‘u koko e kahe ana."

 

Mokuna VI

Me këia mau ‘ölelo ua lëhei ‘i‘o akula ‘o Punia me ka pa‘a nö i ke ‘eke moena a me nä lä‘au äna ‘elua. I ka wä nö i lu‘u aku ai ‘o ia, aia ho‘i e hämama mai ana ka waha o Kai‘ale‘ale, a ‘o ke ale ‘oko‘a ‘ia akula nö ia o Punia i loko o ka ‘öpü o ua manö nei. A i ke poholo ‘ana o Punia i loko o ka waha o ua manö nei, ua ho‘omaka ihola ka waha o ua manö nei e ‘üpo‘i, a i ia wä i ko‘o a‘e ai ‘o Punia i këlä mau lä‘au äna i kälai ai, a i hö‘ike mua ‘ia a‘e nö ho‘i i ka mea heluhelu, a ua pa‘a a‘ela ka waha o ua manö nui nei.

A i ia manawa pü nö ho‘i ‘o Punia i pani mai ai i ka moena i ka waha o ua manö nei, a pa‘a akula ke kai i waho. A i ia manawa nö ‘o Punia i ho‘okuene pono iho ai i kona noho ‘ana i loko o ka ‘öpü o ka manö nui Kai‘ale‘ale, a ho‘omaka ihola ‘o ia e hi‘a ahi näna i loko o ka ‘öpü o ka manö, ‘oiai, ua lawe mai nö ‘o ia i nä mea e loa‘a ai käna ahi.

A i ka ‘ä ‘ana o käna ahi, ua ho‘omaka maila këia e ‘öhiki i ka ‘i‘o o ua manö nei me ka iwi ‘opihi, a ‘oki pü a‘ela nö ho‘i me ka pähoa, a pülehu akula këia i ka ‘i‘o o ua manö nei. A i ka mo‘a ‘ana, a laila, pä‘ina ihola nö këia me ka ‘ai nö äna i ho‘omäkaukau mua ai i ka uka o ka ‘äina. Ua lilo këia mau hana a Punia i loko o ka manö i mea ho‘owela i ka ‘öpü o ua manö nei, a ua holo pupule akula ‘o Kai‘ale‘ale i ka moana laulä. A i kona häläwai ‘ana aku me nä manö ‘ë a‘e, ua nïnau maila läkou iä ia,

"E Kai‘ale‘ale ë, he aha ho‘i këia holo pupule ou a me he ala kä ho‘i eia ‘oe ke uhai ‘ia mai nei e kekahi pü‘ali ‘enemi ma hope ?"

"Auë, he ‘ï mai auane‘i kä ‘oukou a he pono këia o‘u e holo pükäkä nei? Eia au lä ua hele a wela hahana ‘o loko. Eia lä i loko o‘u ke keiki kolohe a Hina me Leimakani, a ua hele au lä a mä‘ewa‘ewa e noho akula i ka nui maoli o ka wela. E ho‘onä wale a‘e ana nö au i ‘ö a i ‘ö; ‘auhea lä ko‘u wahi e loa‘a ai ka maha?"

Me këia mau ‘ölelo nö ua holo pupule akula ‘o Kai‘ale‘ale i nä wahi lehulehu, a ua ‘ölelo ‘ia ua hö‘ea loa ua Kai‘ale‘ale nei i nä kükulu o Kahiki. A no ka loa‘a ‘ole nö o ka maha iä ia, ua huli hou maila ‘o ia i nä kai o Hawai‘i nei, a ua hala ke anahulu o ka noho ‘ana o Punia i loko o ka ‘öpü o Kai‘ale‘ale. A ‘o ka pilikia wale nö i loa‘a iä Punia, ua pau kona lauoho i ka helele‘i, a ua ‘ölelo ‘ia ma këia mo‘olelo, ‘o Punia ka maka mua loa o ka ‘öhule ma Hawai‘i nei. A ‘o Punia nö ho‘i ka Iona o Hawai‘i nei, a ‘o ka like ‘ole wale nö ma ka Iona o Hawai‘i nei, he ho‘okahi ho‘i anahulu o Punia i loko o ka ‘öpü o ka manö (i‘a nui) a ‘o ka Iona ho‘i o ka Baibala, he ‘ekolu wale nö lä a ‘ekolu pö i loko o ka ‘öpü o ka i‘a nui.

I ka hö‘ea hou ‘ana o läua i nä kapa kai o Hawai‘i, ua lohe akula ‘o Punia i ka halulu o ka nalu o uka, a ua mana‘o ihola nö ‘o Punia ua kokoke läua i ka ‘äina.

I ia manawa ua kama‘ilio leo nui a‘ela ‘o ia, a i lohe mai nö ho‘i ‘o Kai‘ale‘ale,

"Inä e ha‘alele ‘o Kai‘ale‘ale ia‘u ma kua nalu nei, a laila, ola au a pau ho‘i ko‘u haumia o ka noho ‘ana i loko o kona ‘öpü, akä ho‘i inä ‘o ia e lawe loa ia‘u i uka o kahakai, a laila kä ho‘i make au i ko uka po‘e."

I ka lohe ‘ana nö o Kai‘ale‘ale i këia mau ‘ölelo a Punia, a laila, ho‘oholo koke ihola nö ‘o ia i kona mana‘o e lawe loa iä Punia i uka o kahakai.

‘O kahi a Kai‘ale‘ale e mana‘o nei e ho‘opae iä Punia i uka o kahaone, aia nö ia wahi ma Kona, a i kapa ‘ia paha ma ka inoa ‘o Hi‘iakanoholae, a ‘o ka po‘e kama‘äina nö paha o nä Kona ka po‘e i ‘ike i ia wahi. ‘A‘ole na‘e ma ia wahi pono‘ï, akä, he wahi paha e kokoke ana i ia wahi. No ka nui maoli nö ho‘i o ka ‘eha o Kai‘ale‘ale, a ua ‘ano näwaliwali maoli nö ‘o ia, no laila, ‘a‘ole ‘o ia i ho‘omaopopo pono i kona wahi e pae ai. Ua mana‘o maoli nö ‘o Kai‘ale‘ale e make ‘i‘o ana nö ‘o Punia i ka pae o uka mai, a inä nö ho‘i ‘o ia e make pü me Punia, a laila, ua hiki nö.

I ke kokoke loa ‘ana a ua manö Kai‘ale‘ale nei e pae i uka, ua ho‘omaopopo nö ‘o Punia i ke kü a‘e o ka ‘öpü o ua manö nei i ka pöhaku o kahi päpa‘u. A i ko Punia ho‘omaopopo loa ‘ana ua ili ua manö nei i kahi päpa‘u, ua li‘uli‘u a‘ela këia no ka ho‘omäkaukau ‘ana e puka aku mai ka ‘öpü aku o Kai‘ale‘ale. A i ia wä na‘e i lohe ai këia i ka hauwala‘au o känaka. A lohe akula këia i ke kähea ‘ana o kahi po‘e me ka leo nui,

"Auë ka manö pae ë! Auë ka manö pae ë! E ki‘i käkou e pepehi ë, a e ‘oki‘oki iä ia me ka pähoa ë!"

I ka lohe ‘ana o Punia i ka hauwala‘au o känaka, a laila, ho‘oholo ihola ‘o ia i loko iho ona, e noho mälie nö ‘o ia i loko o ka ‘öpü o Kai‘ale‘ale, a e kali ho‘i i ka hola a këlä po‘e känaka e hana iho ai ma luna o ke kino o Manö Nui Kai‘ale‘ale. ‘A‘ole nö i lö‘ihi loa kona kali ‘ana ua kokoke loa ihola ka leo wala‘au o känaka ma kahi paha o ke kino o Kai‘ale‘ale e waiho ana. Ua lohe pü a‘ela nö ‘o ia i ke pahüpahü o nä lä‘au e hili ‘ia ana i luna o ke kino o ua manö nei, a i ia wä nö ‘o Punia i kama‘ilio a‘e iä Kai‘ale‘ale, a ma mua ho‘i o ka lele loa ‘ana o ke ola o ua manö nei,

"E Kai‘ale‘ale ë, ua kö ku‘u mana‘o ma luna ou a me kou pü‘ulu manö, a ua kü ho‘i ka mäkaia a ke keiki a Leimakani me Hina ma luna ou e Kai‘ale‘ale, a e like ho‘i me kou ‘ai ‘ana i ke kino o ku‘u makua käne, pëlä auane‘i ho‘i e ‘ai ‘ia ai kou kino e nä känaka o këia wahi, a e pakele ana nö au a hui hou nö me ku‘u makuahine aloha."

I ka pau ‘ana nö o këlä mau ‘ölelo a Punia, ua küpaka ikaika a‘ela ua manö Kai‘ale‘ale nei, me ka mana‘o e ho‘opö‘ino pü iä Punia i loko o kona ‘öpü, a ‘o ka wä na‘e ia o nä känaka i ho‘oikaika loa mai ai i ka pepehi ‘ana i ua manö nui, ‘oiai, ua mana‘o ihola läkou e küpaka ana ua manö nei a hä‘ule hou aku i kahi hohonu, a laila, ‘o kona pakele nö ia. He manawa pökole wale nö ia küpaka ‘ana o ua Kai‘ale‘ale nei, a laila lele loa a‘ela kona aho a make loa ihola ua manö hana ‘ino nei, a näna ho‘i i ho‘opö‘ino ke ola o Leimakani, ka makua käne aloha o Punia.

I nä känaka e pepehi ana iä Kai‘ale‘ale i ho‘omaopopo ai ua make ua manö pae ‘ölulo nei, ho‘omaka ihola läkou e ‘oki‘oki i kona kino me ka pahi pähoa a me ke ko‘i pähoa. E kama‘ilio pü ana nö ho‘i ua po‘e känaka nei no ko läkou laki i këia manö pae. Ua nui loa ko läkou hau‘oli no ka loa‘a o ka i‘a luhi ‘ole, a i loko o ko läkou hauwala‘au me ka ‘oli‘oli, i ia manawa ‘o Punia i kähea a‘e ai mai loko a‘e o ka ‘öpü o ua manö nei,

"E akahele ho‘i paha ke ‘oki ‘ana o moku iho ke kanaka o loko."

‘O ka hapa nui o känaka ‘a‘ole läkou i lohe, ‘oiai, ua nui loa ko läkou hauwala‘au ‘ana, akä, ‘o kekahi kanaka e kokoke loa ana ma ka ‘öpü o ua manö nei, ua ‘ano lohe akula ‘o ia i këia leo mai loko mai o ka manö. Ua ‘ölelo akula ‘o ia i kona po‘e hoa,

"‘Eä, ‘auhea mai ‘oukou! He leo kanaka ka‘u i lohe akula mai loko mai o ka manö!"

 

Mokuna VII

Ua ho‘omaka maila nä po‘e ‘ë a‘e e ‘aka‘aka pähenehene i ua wahi kanaka nei, a e kama‘ilio mai ana kekahi,

"‘Auhea ‘oe, ‘a‘ole nö paha i pau loa kou wahi känoenoe ‘apu ‘awa o ka pö nei? E ho‘i nö ‘oe a na mäkou nö ho‘i e ‘oki‘oki aku ka manö a käkou. Ö ho‘i a mama ‘awa no käkou, a ho‘i aku nö ho‘i mäkou me nä poke ‘i‘o manö, läwalu nö a loa‘a ka püpü o nä ‘apu ‘awa o käkou."

Me ia mau ‘ölelo ua hehë a‘ela ka ‘aka a ua po‘e nei, a i waena nö na‘e o kä läkou ‘aka‘aka ‘ana, ua lohe maopopo ‘i‘o akula läkou i ka leo kanaka mai loko mai o ke kino o ka manö.

"‘Eä, e akahele ho‘i ke ‘oki ‘ana o moku ho‘i ke kanaka o loko."

Ua oki pü ihola ka ‘aka‘aka ‘ana o ua po‘e nei, a ua hekau maila ka maka‘u weliweli ma luna o läkou a pau, a i ia wä i kähea a‘e ai kekahi wahi kanaka me ka leo nui,

"Auë! Lapu ke kino o ka manö ë; lapu ke kino o ka manö ë!"

A me ia ‘ölelo ua ho‘olei akula ua wahi kanaka nei i kona mau mea ‘oki‘oki manö a holo akula me ka mämä, a e kähea ana ho‘i me ka leo nui, e like me nä ‘ölelo a‘ela ma luna. Na këia wahi kanaka ho‘i i holo, ‘o ka pau akula nö ia o nä mea a pau i ka holo me ke kähea pü ‘ana e like me kä këia wahi kanaka e holo kähea ala. A ‘o ka po‘e e hele mai ana e ‘oki‘oki manö, ua ‘ano künänä ihola läkou no ka hele loa ‘ana i kahi o ke kino manö e waiho mai ana.

Ua ho‘omaopopo ihola nö ‘o Punia, ua pau këlä po‘e känaka i ka holo, a ua maka‘u paha läkou, no laila, ua liuliu a‘ela këia no ka wehe ‘ana i ka moena e pani ana i ka waha o ua manö Kai‘ale‘ale nei.

Iä ia nei nö na‘e e mana‘o ana e hana pëlä, ua lohe hou akula këia i ka leo hauwawä o kekahi po‘e, a laila, mana‘o ihola këia e noho mälie a e ‘ike ho‘i he aha lä ka hana hou a këia po‘e e hana mai ai. Ua hö‘ea ‘i‘o maila nö këia po‘e hou a ho‘opuni a‘ela i ke kino o ua manö nui. A lohe akula nö ‘o Punia i ka leo kama‘ilio o ua po‘e nei, ‘a‘ole na‘e këia ‘o ka po‘e i lohe pono ai i ka leo o Punia i kama‘ilio a‘e ai mai loko a‘e o ka manö.

No ka lohe ‘ole paha o ua po‘e nei i ka leo kama‘ilio, ua ho‘omaka ihola läkou e ‘oki i ke kino o ua manö pae nei, a ua noho mälie loa ihola nö ‘o Punia no kekahi manawa. A ua maopopo nö iä Punia, inä nö ‘o ia e kama‘ilio hou ana a laila, e pau hou ana nö këia po‘e i ka holo e like nö ho‘i me ka po‘e mua i holo ai. A no ke ‘ano piha ‘eu kolohe nö paha o këia wahi keiki, a no kona mana‘o nö paha o hana ‘ia mai paha auane‘i këia i nä hana e ho‘opö‘ino ‘ia ai kona ola, no laila, ua mana‘o ihola këia e kähea hou a‘e.

Iä Punia nö ka ho‘omaopopo i ka wä küpono e kähea a‘e ai, ua kama‘ilio a‘ela këia,

"‘Eä, ‘oki ana nö ho‘i paha, a no‘ono‘o ana nö ho‘i i kanaka o loko nei. ‘A‘ole ho‘i ke ‘oki na‘aupö iho, a moku ho‘i i nä mea ‘oki a ‘oukou."

I ka lohe ‘ana nö o ka po‘e hou i këia leo kähea mai loko a‘e o ka manö, ‘o ko läkou pau ihola nö ia i ka holo me ka ho‘omaopopo ‘ole a‘e, a ua piha loa läkou i ka maka‘u, a ‘o wai nö ho‘i ia mea maka‘u ‘ole i ka lohe pono a‘e nö i ka leo kama‘ilio mai loko a‘e o ke kino o ka manö a läkou e ‘oki‘oki ana.

Ma muli o ka pau ‘ana o këlä po‘e hou i ka holo, ua maka‘u loa nä känaka i ka hele hou ‘ana e ‘oki‘oki i ke kino o ka manö pae. Ua ‘äkoakoa a‘ela na‘e läkou ma ka lae kahakai a nänä i ka waiho aku o ke kino manö, ua ‘auhe‘e akula ka ‘ono manö maiö läkou aku, a ua noho maila läkou a nänä wale nö. ‘O ka po‘e ho‘i i holo mua ai, ua ho‘okaulana akula i nä mea pili i ke kama‘ilio a‘e o ke kino o ka manö. Na ia lono i hö‘ike ‘ia aku i lawe hou mai i ka lehulehu o nä känaka e mäka‘ika‘i i ke kino o ka manö pae ‘ölulo.

Ua no‘ono‘o ihola ‘o Punia i käna mea e hana ai, a ua mana‘o ihola nö ‘o ia inä ‘o ia e puka aku, a ho‘omaopopo ‘i‘o paha këia po‘e he kanaka maoli ‘o ia, a laila, ‘a‘ole paha e nele ko läkou huhü iä ia no käna mau hana ho‘omäka‘uka‘u iä läkou. A laila, huli paha läkou a hana ‘ino iä ia a pö‘ino ho‘i ‘o ia ma mua o kona ‘ike ‘ana aku i kona makuahine aloha.

Iä ia e nalu ana i käna mea e hana aku ai, ua hamo a‘ela ‘o ia i kona po‘o, a ho‘omana‘o ‘o Punia ‘a‘ole ona lauoho, a he mea ho‘i ia i ‘ike mua ‘ole ‘ia ma Hawai‘i nei. No laila, ua ho‘oholo ihola ‘o ia i käna mea e hana ai; e puka ‘o ia me këlä ‘ano ‘ë nö, a i lilo ai ia i mea e maka‘u ai nä känaka, a pau loa läkou i ka maka‘u, a ka‘awale loa kona ala hele e hele ai a nalowale aku mai känaka aku o ia wahi.

Wehe mälie maila ‘o ia i ka moena e pani ana i ka waha o ka manö Kai‘ale‘ale, a nänä akula këia i uka o ka ‘äina, a ‘ike ‘i‘o akula këia ua piha ‘i‘o nö ‘o uka o kahakai i nä känaka. A ua ho‘omaopopo akula këia ua kokoke nö e napo‘o aku ka lä, a inä ‘i‘o nö e ‘ano mölehulehu mai, a laila, ‘o ka wä küpono ia a ia nei e puka aku ai mai loko aku o ka ‘öpü o ka manö Kai‘ale‘ale. Huki maila këia i ka moena i loko, a laila, ‘oki a‘ela këia iä waenakonu o ka moena i wahi e komo ai ko ia nei po‘o, a ‘a‘ahu a‘e këia i ka moena me he kïhei kïpuka ala, a ‘o ko ia nei po‘o wale nö ke ‘ike ‘ia mai e nä känaka. I ka mäkaukau ‘ana o nä mea a pau, a ua napo‘o aku ka lä, ‘o ia nö ko ia nei wä i ‘uä kani ka pihe a‘e ai. A me he ala he lehulehu ka po‘e i loko o ka ‘öpü o këlä manö, a ua lilo këia i mea ho‘opïhoihoi loa i ka po‘e e lohe mai ana i këia ‘uä‘uä aku o ka leo mai kahi aku o ka manö e waiho ana, a ua ‘ölelo a‘ela känaka iä läkou iho,

"‘Eä, lapu ‘i‘o nö ua manö nei, a ke lohe ‘ia akula ke kini a me ka lehu o ke akua, a ua maopopo he manö kupua ‘i‘o nö këlä, a pakele maoli käkou i ka make i nä kinolau o këlä manö."

A i känaka e hauwawä ana i waena o läkou iho, aia ho‘i ua ho‘opü‘iwa loa ‘ia läkou i ka puka ‘ana mai o këia mea ‘ano ‘ë mai loko mai o ua manö nei, ua hele a hinuhinu kona po‘o, a he kapa kïpalalë kona e ‘a‘ahu mai ana, a ‘o ke ‘ano mölehulehu pü ho‘i ua piha loa ihola nä känaka i ka maka‘u. A i ka wä nö i hele pololei mai ai ua keiki kolohe nei a Hina me Leimakani i kahi o känaka e noho ana, ‘o ka wä nö ia i ‘uä a‘e ai ka po‘e ma laila, a ho‘omaka akula e holo me ke kähea leo nui ‘ana,

"Auë! Lapu ka manö ë; lapu ka manö ë!"

A ‘o ka pau nui akula nö ia i ka holo me ka nänä hou ‘ole aku i hope. A no känaka ho‘i ka holo, ‘o ko Punia ho‘omaka maila nö ho‘i ia e hahai ma hope o känaka, a no këia hahai ‘ana mai ho‘i o Punia ma hope o ka po‘e e holo nei, ua nui loa ka maka‘u o känaka, ‘a‘ole ho‘okahi o läkou i huli mai e nänä i hope, a ua holo loa kahi po‘e a pe‘e i loko o ko läkou mau hale.

Mokuna VIII

Ua huli ho‘i akula ‘o Punia me ka mana‘o e ho‘i no Kohala a ‘ike i ka makuahine aloha e kali maila iä ia. A ma muli o ka pö‘ele‘ele, ua ho‘omaopopo ‘ole mai känaka o ua wahi nei iä ia nei. A iä ia nö i ka‘awale iki aku ai mai kahi mai o känaka, a e hele ana ho‘i i nä Kekaha o nä Kona, ua ho‘omaopopo ihola këia i nä lono i lohe mau ‘ia no ia wahi, ‘o ia ho‘i he po‘e akua lawai‘a ‘upena ko ia mau kaha wai ‘ole.

A ua mana‘o ihola nö këia e ho‘opö‘ino ‘ia ana paha ‘o ia e nä akua, a no‘ono‘o ihola këia i kä ia nei mea e hana ai, ‘oiai, aia ‘o ia i waena o nä make ‘elua. Inä këia e noho iho i kahi o känaka, a maopopo iä läkou kä ia nei hana ‘apuhi a pau ai läkou i ka maka‘u, a laila, e huhü ana këlä po‘e iä ia, a ‘o ko ia nei ho‘ä‘o ‘ia mai nö paha ia e ho‘opö‘ino. A inä ho‘i këia e ho‘i ana, ‘a‘ole e nele kona häläwai mai me nä po‘e akua lawai‘a ‘upena o ia mau kaha. Ma hope na‘e o ko ia nei no‘ono‘o pono ‘ana, ua ho‘oholo ihola nö këia e ho‘i nö a e hana nö ho‘i këia i nä hana ma‘alea e ho‘opühili ‘ia ai ua po‘e akua nei.

I ko ia nei hö‘ea loa ‘ana aku i waena o Kekaha, ua lohe akula nö këia i ka wala‘au mai o kini o ke akua, a o ka lehu o ke akua. A e nakinaki pöhaku ‘alihi ‘upena ana ua po‘e akua nei, a e hauwala‘au nui ana ho‘i i ka maopopo ‘ole iä läkou nä ku‘una i‘a o ua kaha nei. Ua maopopo loa iä Punia, e häläwai ana ‘o ia me këia po‘e akua, a ua pakele ho‘i ‘o ia iä Kai‘ale‘ale, a ua kü ho‘i käna mäkaia i ka mea näna i ho‘opö‘ino ke ola o kona makua käne aloha, a e häläwai anei ho‘i ‘o ia me këia po‘e akua lawai‘a, a pilikia ho‘i ‘o ia iä läkou?

Iä ia na‘e e no‘ono‘o ana i käna mea e hana ai, ua lohe maopopo loa akula këia i ke kuhi aku a ua po‘e akua nei i ka mea näna e hö‘au ka ‘upena a läkou, a ma muli nö paha o ko ia nei ‘ano ‘eleu mau nö, ua no‘ono‘o koke ihola nö ‘o ia i käna mea e hana ai, a e puni mai ai ke kini a me ka lehu o ke akua.

I ia manawa, pe‘a a‘ela ko ia nei lima ma hope o kona kua, a e like nö ho‘i me ka hana a ka po‘e kanikau, e uë pa‘iäuma ana i kä läkou mau mea aloha ma këlä ‘ao‘ao o ka make, pëlä nö ua keiki ‘eu‘eu nei a Hina me Leimakani i hana ai. A i ia manawa pü nö ho‘i i uë a‘e ai me ka leo nui,

I ka lohe ‘ana o ke kini o ke akua, ka lehu o ke akua, i këia leo uë pa‘iäuma, ua ha‘alele ihola läkou i ka ‘upena lawai‘a a läkou, a holo maila läkou no kahi o ka leo uë, a iä läkou i ‘ike mai ai i këia kanaka ‘öhule lauoho ‘ole a e ‘a‘ahu aku ana i ke kïpuka moena, ua pe‘a nä lima i ke kua, a e helele‘i ana ho‘i nä waimaka no ke aloha makua käne, i ia manawa ua ‘ano aloha ka hapa nui o nä akua iä Punia, a koe wale nö ke akua ‘öhule i waena o läkou, a ‘o ia nö ka mea i ‘ölelo aku i kona pü‘ulu, e pepehi läkou i këia kanaka ‘öhule e ho‘ouëuë waha nui nei i mua o läkou. Ua lohe akula nö ‘o Punia i nä ‘ölelo ho‘opö‘ino a ke akua ‘öhule, a ‘o ka mea ia o Punia i ho‘okina loa aku ai i ka uë ‘ana a e uë helu ana nö ho‘i i këlä uë i hö‘ike ‘ia a‘ela.

I waena o ke kini o ke akua a me ka lehu o ke akua, aia nö he noho päonioni mau ‘ana ma waena o ke akua ‘öhule a me ke akua mäkole, a i ka wä i lohe ai ‘o ke akua mäkole i nä ‘ölelo kënä a kona hoa akua ‘öhule, ‘o kona wä nö ia i lilo ai i mea pale ma ka ‘ao‘ao o Punia,

"‘Auhea mai ‘oukou e o‘u mau hoa akua, ‘a‘ole e pono iä käkou e ho‘olohe a hahai ma hope o ke alaka‘i a ko käkou akua lauoho ‘ole, a he hana kü ‘ole i ka maika‘i ka ho‘okau ‘ana aku i ka make ma luna o këia mea e uë pa‘iäuma mai nei no kona makua käne, a ua hiki nö iä käkou e ho‘omaopopo iho i ke kumu o këia mana‘o nonohuä o ko käkou hoa, ua huähuä maoli nö ‘o ia no ka lilo ‘ana o ka hanohano o ke ‘ano ‘öhule lauoho ‘ole i këia mea e uë nei. A ke koi mai nei ‘o ia iä käkou e pepehi kä i ke kama‘äina i kuluma i ke ku‘una o këia mau kaha. Ma ko‘u mana‘o e ho‘öla käkou iä ia nei, a e koi na‘e ho‘i käkou iä ia e lilo i mea lawai‘a pü me käkou."

I ka lohe ‘ana o nä akua ‘ë a‘e i ka mana‘o o ko läkou hoa akua, ua ho‘okö lökahi maila läkou e ‘äpono ana i ia mau ‘ölelo a ke akua mäkole, a ua lilo na‘e ia i mea ho‘owela loa i ka mana‘o o ke akua ‘öhule, a ua pane maila ‘o ia me ke ‘ano ho‘onäukiuki i kona hoa akua,

Ua lilo nö ho‘i këia mau ‘ölelo a ke akua ‘öhule i mea e ho‘okö mai ai nä akua hula i këlä mele hula e kau a‘ela ma luna, a ua ‘ölelo ‘ia, a ‘a‘ole nö na känaka i haku i këlä mau lälani hula küamuamu, akä, na Kamapua‘a, i ka wä äna i küamuamu aku ai iä Pele, ‘oiai ‘o Pele i küamuamu mai ai iä Kamapua‘a no kona ‘ano pua‘a.

Ua lilo nö ho‘i këia mau ‘ölelo a ke akua ‘öhule i mea ho‘owela loa i ka mana‘o o ke akua mäkole, a ua hö‘oi loa akula ‘o ia i käna mau ‘ölelo kökua ma hope o Punia. A i ka wä a nä akua e ho‘opa‘apa‘a ana i waena o läkou iho no ka pepehi a ho‘öla paha iä Punia, ‘o ka wä nö ia i ho‘okina loa aku ai ‘o Punia ma‘alea i ka uë ha‘alipo, a i ka uë kaukau ‘ana no ka makua käne.

Mokuna IX

Ua lilo ‘i‘o nö nä waimaka helele‘i o Punia a me nä leo uë pa‘iäuma, a i kökua pü ‘ia mai ho‘i e nä ‘ölelo ‘uao a ke akua mäkole, i mea e ho‘ohuli ai i ka mana‘o o ke kini o ke akua, ka lehu o ke akua, a ho‘oholo ihola läkou e ho‘olilo iä Punia i lawai‘a nui na läkou. I ka lohe ‘ana o ke akua ‘öhule i këia ‘ölelo ho‘oholo a kona po‘e hoa akua, alaila, ua ‘ölelo mai ‘o ia i käna mau hoa akua,

"‘Auhea mai ‘oukou, nani ia ua ho‘olohe akula nö ‘oukou i ko käkou hoa, a ua hilina‘i ho‘i i ke akua hana pa‘akai a käkou, a i hihia ‘oukou i ka lihi o ka ‘upena a këia kanaka ‘öhule. A laila, e pakele ana nö au, ‘oiai, ‘a‘ole o‘u lauoho e hihia ai i käna ‘upena a ka wahahe‘e."

‘O këia mau ‘ölelo na‘e a ua akua ‘öhule nei, ‘a‘ole he ho‘omaopopo ‘ia aku, ‘oiai, ua pa‘a ko läkou mana‘o e ho‘olilo iä Punia i alaka‘i ku‘u ‘upena na läkou. A e ‘ike aku nö na‘e käua i nä mea e pili ana i nä ku‘una i‘a a ke keiki a Leimakani me Hina, käna wahine.

I ka maopopo ‘ana iä Punia ua palekana ‘o ia mai ka make mai, ua ho‘opau a‘ela ‘o ia i kona uë pa‘iäuma ‘ana. Ua ho‘omaka ihola kona kama‘ilio ‘ana me nä akua. Ua nïnau maila ke akua mäkole iä ia,

"Ua maopopo ‘i‘o nö iä ‘oe nä ku‘una i‘a o këia mau wahi?"

"‘Ae, ua maopopo nö ia‘u, ‘oiai, ke kaha këia na mäua i noho me ko‘u lüau‘i makua käne i hala aku i ka make."

"He aha nä ‘ano i‘a nui o këia mau ku‘una a ‘olua e lawai‘a ai?" wahi hou a ke akua mäkole i nïnau aku ai.

"He nui nö nä ‘ano i‘a o këia mau ku‘una. ‘O ka palani ua i‘a, ‘o ke enenue ua i‘a, ‘o ka uhu ua i‘a, ‘o ke kala ua i‘a, ‘o ka uouoa ua i‘a, a ‘o ka weke ‘ula ua i‘a, eia na‘e he ‘ano kapu nö ka lawai‘a ‘ana o këia mau ku‘una i‘a."

"He aha ho‘i ka mea e kapu ai ke ku‘una o këia mau wahi?" wahi a ke akua mäkole i nïnau aku ai.

"He akahele loa ke ku‘u ‘ana o ka ‘upena, a he akahele loa a mälie loa nö ho‘i ka lu‘u ‘ana o ka i‘a. ‘A‘ole e wala‘au, ‘a‘ole nö ho‘i e ho‘i koke i uka, a hiki i ka wä e lawe pü ai i ka ‘upena i uka o ka ‘äina. A ‘o ke kumu ‘o ia nö ke ‘ano pili loa o kahi ku‘una i kahi ku‘una, a i mea e pü‘iwa ‘ole ai ka i‘a o ke ku‘una hou aku, a ‘o ia ka mea e lawelawe mälie ai ka hana a ka po‘e lawai‘a. ‘O kekahi nö ho‘i, inä e hei iho ka i‘a o këia mau ku‘una, ‘a‘ole i kana mai ka i‘a a me ka hana nui no ka ‘öwili ‘ana o ka i‘a i ka ‘upena. A ma kahi ana a‘u e ‘öwili ai, e maka‘ala loa nö ho‘i ‘oe o hemo hou ka i‘a mai ka ‘upena aku. I kahi manawa nö a mäua e ku‘u ai a ulia iho nö ho‘i ke ku‘u ‘ana, ho‘okahi nö ku‘u ‘ana, ‘ai ka pua‘a, ‘ai ke kanaka a ‘ai nö ho‘i ke akua i ka i‘a o këia wahi."

Ua lilo këia mau ‘ölelo wahawai a Punia i mea makahehi loa ‘ia e ka nui o ke akua, a koe wale nö ke akua ‘öhule. Ua ho‘ä‘o maila nö ua akua ‘öhule nei e alaka‘i kü‘ë i nä ‘ölelo a Punia, eia na‘e ‘a‘ole ho‘olohe ‘ia aku ‘o ia mau ‘ölelo e nä akua ‘ë a‘e.

Ua hö‘ike‘ike maila ke akua i ka ‘upena a läkou e nakinaki ana i ka ‘alihi pöhaku o lalo. A ua ‘ölelo koke akula nö ‘o Punia iä läkou, ‘a‘ole e pono këia pöhaku o ka ‘alihi o lalo, ‘a‘ole e pa‘a ka i‘a, a helu auane‘i i ka i‘a hemo wale.

Ua kënä akula ‘o ia i ka nui o ke akua e hele e ‘imi pöhaku hou no ka ‘alihi pöhaku o lalo o ka ‘upena, a ua kuhikuhi akula ‘o ia i ke ‘ano o ka pöhaku e lawe mai ai. A he manawa pökole wale nö ua kü ke ähua o ka pöhaku.

I ka ‘ike ‘ana o ke akua ‘öhule i këia pu‘u pöhaku, a laila, ho‘omaka maila nö ‘o ia e kama‘ilio hou,

"‘Auhea mai ‘oukou e o‘u mau hoa akua, e like nö ho‘i me ka nui o këia mau pöhaku, pëlä nö ka nui o ko ‘oukou puni wale i këia kanaka ‘öhule wahahe‘e."

Ma muli o ko Punia ho‘omaopopo iho, inä pëlä ihola këia akua ‘öhule e ho‘ä‘o mau ai e ho‘opühili i käna mau ho‘olälä ‘ana, a mea paha o lilo nä kama‘ilio mau ‘ana a këia akua ‘öhule i mea e ho‘ohuli aku ai i ka mana‘o hilina‘i o nä akua ‘ë a‘e. A ‘o ka hope o ka pilikia nö ia ona a holo pono ‘ole käna mau ho‘olälä ‘ana, no laila, ua no‘ono‘o ihola ‘o ia i mea e ho‘opühili ai i nä alaka‘i a ke akua ‘öhule.

"‘Auhea mai ‘oukou e ka nui o ke akua, i nä wä a mäua e lawelawe ana i këia hana lawai‘a ma këia kaha, ua a‘o ikaika mai ko‘u makua käne ia‘u i kekahi mau loina küpono no ka lawai‘a ‘ana. A he mea pono nö ho‘i e pono iä käkou e ho‘okö aku i ia mau loina."

"He aha ia mau loina e ka lawai‘a nui a käkou? Inä he mau loina küpono ia e pono ai kä käkou ‘oihana lawai‘a, a laila, he mea pono nö e ho‘okö ‘ia, ‘oiai, ‘o ka i‘a kä käkou mea e ‘imi nei. A e ‘olu‘olu ‘oe e hö‘ike mai i ka mea pili i ia mau loina."

Ua ‘ölelo ‘ia ‘o këlä mau loina a käua e ka mea heluhelu e ‘ike iho ai, a i kama‘ilio ‘ia ma ke ‘ano ‘apuhi e Punia, ua lilo ia mau loina i mea mälama ‘ia e ka po‘e lawai‘a ma hope mai, a ua mälama ‘ia ho‘i e ka po‘e lawai‘a kahiko o këia ‘äina a hö‘ea wale nö i këia manawa.

"Eia ua mau loina nei," wahi a Punia me ke ‘ano ho‘okohukohu, "i ka wä e hana ai ka ‘upena a käkou, ‘a‘ole e pono kahi mea e wala‘au, ‘a‘ole nö ho‘i e kü a ki‘i mai, ‘a‘ole nö ho‘i e pe‘a ka lima i ke kua a ‘a‘ole nö ho‘i e ho‘ohuahua ka lima, ‘a‘ole e püliki ka lima ma ka umauma, a ‘a‘ole nö ho‘i e nema wale mai i ka hana ‘ana a ka po‘e e hana ana i ka ‘upena. A i ka wä e ku‘u ai ka ‘upena i ke kai, ‘a‘ole e ho‘okuli i ka leo kauoha a ka lawai‘a. E palanehe ka lawelawe ‘ana o nä mea a pau, a he ho‘okahi nö mea ho‘olohe, ‘o ia nö ka leo kauoha a ka lawai‘a. A wahi a ko‘u makua käne ia‘u, ‘o ka mälama ‘ia o këia mau loina o ka lawai‘a ‘ana, ‘o ka mea ihola nö ia e ho‘i nele ‘ole ai ka lawai‘a me ka paoa. A inä he mea makemake ko ‘oukou e loa‘a ka i‘a, a laila, e noi ana au iä ‘oukou e ho‘olohe ‘ia këia mau loina a‘u i hö‘ike aku nei iä ‘oukou."

Ma ka lohe ‘ana o ka hapa nui o ke akua, ua mahalo maila nö läkou a ua ho‘opa‘a maila nö ho‘i e ho‘olohe i ua mau loina nei a kä läkou lawai‘a i hö‘ike‘ike aku ai iä läkou. A ‘o ke akua wale nö i namunamu a‘e no këia mau loina lawai‘a a Punia, ‘o ia nö ke akua po‘o nemonemo, a ua hiki ‘ole nö na‘e e lanakila kona mau mana‘o kü‘ë.

Ma këia mau loina a Punia i hö‘ike aku ai i kona po‘e haku lawai‘a ‘a‘ole ‘o ia i mana‘o ‘o ia maoli nö ke ‘ano o ka loina lawai‘a. Akä, ua mana‘o ‘o ia ‘o ka mea wale nö paha ia e kö ai käna mau ho‘olälä ‘ana no kona palekana, a e kü ai ho‘i käna mäkaia ma luna o këia po‘e akua ho‘opunipuni i kona ala hele no ka ho‘i i kona makuahine.

Ua kënä koke akula nö ‘o Punia i ka lehulehu o nä akua e nakinaki i ka ‘alihi pöhaku o kä läkou ‘upena a e nakinaki nö ho‘i a pa‘a pono loa, a e ‘ike pü ana nö käua i ka mana‘o o këia hana nakinaki a pa‘a loa ka pöhaku o lalo o ka ‘upena. He ‘oko‘a nö ho‘i kä Kaululä‘au o Läna‘i i hana ai no ke kini o ke akua a lehu o ke akua, a he ‘oko‘a nö ho‘i kä Punia i hana ai i nä akua ho‘opühili o nä kaha wai ‘ole o nä Kona. A e ‘ole ‘o Punia i këlä au kahiko o ka ‘äina, a lanakila ai nä känaka lawai‘a o Kekaha i këia mau lä e ne‘e nei.

Mokuna X

I ka ‘ike ‘ana o Punia ua pa‘a ka ‘alihi pöhaku o ka ‘upena lawai‘a a läkou, ua kënä a‘ela ‘o ia i kekahi mau akua ma këlä ‘ao‘ao o ka ‘upena a ua a‘o ikaika hou akula nö ‘o ia i ka lehulehu o nä akua e ho‘olohe loa läkou i nä ‘ölelo a‘o äna e kauoha aku ai. A iä läkou e ‘ike ai paha i kahi mea ‘ano ‘ë, ‘a‘ole e pono e wala‘au, e pono nö läkou e ho‘omana‘o no kekahi ku‘una hou aku. Ua lilo nö këia mau a‘o ‘ana a Punia i mea maika‘i wale nö i ka mana‘o o ka lehulehu o nä akua, a koe wale nö paha ke akua ‘öhule. Ua lilo ‘o Punia i mea ho‘owahäwahä loa ‘ia e këia akua po‘o nemonemo.

Ua hö‘au akula ‘o Punia me kona mau hoa ka‘i ‘upena, a i ka ‘ike ‘ana o Punia, ‘o kahi küpono loa ia e ku‘u ai ka ‘upena a läkou, ua kähea mälie akula ‘o ia i kona mau hoa lawai‘a e ku‘u ka ‘upena. Ua hö‘au akula ‘o Punia a pau pono ka loa o ka ‘upena a laila, huli maila ‘o ia ma waho a‘e o ka ‘upena no kahi a kona mau hoa lawai‘a e pa‘a ana i kahi kihi o ka ‘upena. I kona hö‘ea ‘ana i ko läua wahi e pa‘a ana, ua ‘ölelo akula ‘o Punia iä läua,

"‘Auhea mai ‘olua, ua i‘a ke ku‘una a käkou. Eia ka i‘a lä ke ho‘okë nei i ka ‘upena, a he wä këia e lu‘u ai käkou e ‘öwili i ka ‘upena, o pä ‘upena mai auane‘i ka i‘a a ho‘i ka i‘a i uka. Ma ke ‘ano o ke ‘oni ‘ana o ka ‘upena ke ho‘omaopopo nei au he palani ka i‘a, he kala ka i‘a e hei nei i ka ‘upena a käkou. A inä e ho‘olohe pono ‘ia ka‘u mau kauoha, a laila, i këia ku‘una nö a käkou, lawa ka ‘ono i‘a, a ‘a‘ole ho‘i e anuanu hou aku i ka hele hou ‘ana aku i kahi ku‘una hou aku. E lu‘u pü mai ‘olua me a‘u a e ‘öwili i ka i‘a ma mua o ka ho‘i hou ‘ana o ka i‘a i uka."

Me këia mau ‘ölelo ua lu‘u like ‘i‘o akula nö läkou, aia na‘e nä akua ma ka ‘ao‘ao ma loko o ka ‘upena, a ‘o Punia ho‘i aia nö ‘o ia ma ka ‘ao‘ao ma uka o ka ‘upena. A ua ho‘omaopopo ‘i‘o akula nö ‘o Punia ua hei ‘i‘o nö këlä mau ‘ano i‘a i hö‘ike ‘ia a‘ela, a i nä wahi akua e ho‘ä‘o ana e ‘äwili i kekahi mau i‘a kala i ka ‘upena, ua ‘öwili pü ‘ia akula ua mau wahi akua nei e Punia a pa‘a pü me nä i‘a a läua e ‘öwili ana, a i ka ‘ike ‘ana o Punia ua hei këlä mau akua i ka ‘upena a kälawa kua, ua ea a‘ela ‘o ia i luna a kähea akula i nä akua e kükä mai ana ma kahakai.

"‘Auhea mai ‘oukou, ua hei ka i‘a a käkou ‘o ke kala ua i‘a, ‘o ka palani ua i‘a. E ‘au päkahi mai ‘oukou e kökua i ka ‘öwili ‘ana o ka i‘a i ka ‘upena, a e akahele loa na‘e. Mai wala‘au iki o pilikia auane‘i ka ‘oihana lawai‘a a käkou."

Ua ho‘olohe maila nä akua o uka i këia leo kähea o Punia, a i ka hö‘ea ‘ana mai nö o ia akua i kahi a Punia e lana aku ana, ua kënä akula nö ‘o Punia i ia akua e lu‘u mälie aku e ‘öwili i ka ‘upena. A i kona lu‘u ‘ana aku nö ma ka ‘ao‘ao ma loko o ka ‘upena, ua lu‘u pü akula nö ‘o Punia a ‘öwili ‘ia akula ia akua i ka ‘upena, a ‘o nä akua mua a Punia i ‘öwili mua ai me nä i‘a, ua pau kä läua hana, ua pio kä ‘oe ahi [ua pio ke ahi], a ua helu ‘ia akula läua me nä i‘a hei o ka ‘upena lawai‘a a ke keiki a Hina me Leimakani.

Ea hou a‘ela ‘o Punia i luna, a kähea hou akula nö me kona akena pü akula nö i ka hei o ka i‘a a läkou,

"‘Auhea mai ‘oukou, ‘a‘ole i kana mai ka i‘a e ho‘öna nei i ka ‘upena. ‘A‘ole na‘e i pü‘iwa nui ka i‘a, no laila, e ‘au mälie mai nö kahi o ‘oukou ma ke ‘ano päkahi. A i kona lu‘u a ‘öwili i käna i‘a ma kona wahi a pa‘a käna i‘a i ka ‘upena, e ea mälie a‘e nö ‘o ia a kia‘i nö ma kahi i pa‘a ai käna i‘a, a i mämä ai ka hana a käkou i ka hö‘au ‘ana aku i ka ‘upena i uka o ka ‘äina. ‘A‘ole këia he i‘a a käkou, he ola no këia mau lä lö‘ihi."

I ka lohe ‘ana nö o ko uka mau akua, ua ‘au päkahi maila nö läkou a i ka hö‘ea ‘ana nö i kahi a Punia e lana ana, ua ‘ölelo koke akula nö ‘o Punia iä ia,

"Inä ‘oe e lu‘u me a‘u a ‘öwili i ka ‘upena me ka i‘a, e ho‘omanawanui iki i lalo a hiki i ka wä e hiki ‘ole ai e ho‘omanawanui no ka pau o ke aho, a laila, ea a‘e ‘oe i luna. Aia kou mau hoa ma këlä ‘ao‘ao o ka ‘upena kahi i pa‘a ai ia kuku o ka ‘upena a käkou."

Me këia mau ‘ölelo ua lu‘u like akula ‘o Punia me këia akua hou, a e like nö ho‘i me kä Punia ‘äpiki i hö‘ike mua ‘ia a‘e nei, pëlä nö kä ia nei hana no këia akua. A i ka pa‘a ‘ana nö o këia akua i ka ‘upena, ua ea a‘ela ua keiki ‘eu‘eu nei a Hina, a kähea hou akula nö i kahi akua e ‘au hou mai. A ‘o ka hana nö a ke akua, ‘o ka ‘au mai nö, a ‘o kä Punia hana nö ka ‘öwili i ke akua i ka ‘upena. A pëlä nö ‘o Punia i ho‘ohei ai a i ‘öwili ai i ke kini o ke akua, i ka lehu o ke akua, a hiki i ka wä i pau loa ai nä akua i ka make i ka ‘upena, a koe ke akua ‘öhule i uka o ka ‘äina. A iä Punia i kähea aku ai i ua akua po‘o ‘öhule nei, ua ulu maila i loko o këlä akua ka mana‘o ho‘ohuoi no kona po‘e hoa akua, a ua kähea maila ‘o ia me ka leo nui iä Punia,

"‘Auhea ‘oe e ka lawai‘a a mäkou? ‘Auhea ihola ka lehulehu o mäkou äu i kähea mai nei? ‘A‘ole o‘u lohe aku i ko läkou leo i ke kama‘ilio mai."

"Eia nö läkou ke ‘öwili nei i ka nui o ka i‘a, ‘o ka palani ua i‘a, a ‘o ke kala ua i‘a. A eia mäkou ke na‘i aku nei i ka ‘upena me ka i‘a no uka o ka ‘äina. E pono ‘oe e ‘au mai ho‘i e kökua pü aku i ka huki ‘ana i ka ‘upena i uka o ka ‘äina, a mai wala‘au nui na‘e ho‘i ‘oe o pü‘iwa ho‘i ka i‘a o ia ku‘una aku a käkou."

"‘A‘ole au e ‘au aku ana; na ‘oukou nö e hö‘au mai ka ‘upena a käkou i uka nei. Aia a kau mai ka ‘upena i uka nei, a laila, ma uka aku nei ho‘i au e kökua aku ai. A ‘o kekahi nö ho‘i, e ka lawai‘a nui a mäkou, he maka‘u au i ke anuanu o ko‘u po‘o, no laila, hö‘au ‘ia mai nö ka ‘upena i‘a a käkou."

Ua ho‘omaopopo ihola ‘o Punia, ‘a‘ole e puni ana këlä akua iä ia, a i ia wä i ha‘alele iho ai ‘o ia i ka ‘upena, a ‘au akula i uka o ka ‘äina me ka mana‘o e pepehi i ke akua ‘öhule. A ua ‘ike ‘ë maila nö ua akua ‘öhule nei i ko ia nei ‘au ho‘okahi aku i uka o ka ‘äina. A ua hä‘upu ‘ë maila nö ‘o ia no kona make i këia kanaka po‘o ‘öhule, a ‘o kona holo ihola nö ia ma mua o ka pae ‘ana o Punia i uka o ka ‘äina. A ‘o ia wale nö ke akua i pakele iä Punia, a ‘o ka hapa nui o nä akua ua pau i ka make. A ua ‘ölelo ‘ia ma këia mo‘olelo o Punia, ‘o këlä weli o ke kai i kahi manawa, ‘o ke kino wailua nö ia o ke kini o ke akua a me ka lehu o ke akua a Punia i ‘öwili ai i ka ‘upena. A ua ‘ölelo pü ‘ia nö ho‘i, ‘o ke kumu i ‘ano hohono ai ka i‘a kala a me ka palani, no ka make ‘ana o nä akua me ia ‘ano i‘a ma këlä wahi ‘o Kekaha.

Ma hope iho o ka lanakila ‘ana o Punia ma luna o nä akua o nä kaha wai ‘ole o nä Kona, ua ho‘i maila ‘o Punia no kahi o kona makuahine aloha e noho aku ana a kali no ka mea aloha he keiki. A i ko läua hui hou ‘ana, ua ho‘opiha ‘ia ‘o Hina i ka hau‘oli no ka ho‘i ‘ana mai o käna keiki. Ua noho ihola ‘o Punia a lawelawe i nä hana a kona makua käne i a‘o ai iä ia, ‘o ia ho‘i ka mahi ‘ai ma uka o ka ‘äina, a i ka nele ‘ana nö i ke köko‘olua o ka ‘ai e pono ai, ua iho akula nö ‘o ia i ka lua ula a läua me kona makua käne, a ‘a‘ole ho‘i ‘o Kai‘ale‘ale i laila e kali mai ana no ka ho‘opö‘ino i kona ola.

Ua hiki maila käkou i ka hopena o ka mo‘olelo o Punia, ke keiki ‘eu‘eu a Leimakani me Hina.

KA HOPENA

HE MO‘OLELO KA‘AO NO

PUNIA

KE KEIKI ÄIWAIWA KOLOHE A

LEIMAKANI ME HINA

HE MO‘OLELO HAWAI‘I KAHIKO NO KOHALA

‘O këia ke ka‘ao ho‘onanea no Punia, ke keiki kükahi o Kohala, Hawai‘i e hö‘ike mai ana i kona ‘ano ‘eleu ma ka hahai ‘ana i nä ha‘awina a kona mau mäkua e a‘o ai, kona koa a wiwo‘ole i ke ‘alo ‘ana i ka pilikia a me ke akamai a ma‘alea paha o käna mau hana e hana ai. ‘Imi mau ‘o ia i ke ola pono no läua ‘o kona makuahine a hana ‘o ia i mea e kü ai kona mäkaia no ka make ‘ana o kona makua käne. Ua pa‘i ‘ia këia ka‘ao ma ke ‘ano he ‘umi mau mokuna ma loko o ka nüpepa "Ka Hökü O Hawai‘i ma nä mahina ‘o Kekemapa, Ianuali a me Pepeluali o nä makahiki 1912 a me 1913. Eia iho nä mahele nüpepa o Ka Hökü O Hawai‘i no loko o laila nä mokuna o ke ka‘ao.

Mokuna Lä i pa‘i ‘ia ai Helu nüpepa

Mokuna I: Kekemapa 12, 1912, # 28

Mokuna II: Kekemapa 19, 1912, # 29

Mokuna III: Kekemapa 26, 1912, # 30

Mokuna IV: Ianuali 2, 1913, # 31

Mokuna V: Ianuali 9, 1913, # 32

Mokuna VI: Ianuali 16, 1913, # 33

Mokuna VII: Ianuali 23, 1913, # 34

Mokuna VIII: Ianuali 30, 1913, # 35

Mokuna IX: Pepeluali 6, 1913, # 36

Mokuna X: Pepeluali 13, 1913, # 37

Ua kikokiko ‘ia ke ka‘ao holo‘oko‘a i loko o ka lolouila i ka makahiki 1993 a ho‘onohonoho hou ‘ia a kü i nä lula o ka ‘Ahahui ‘Ölelo Hawai‘i i ho‘oholo ‘ia i ka makahiki 1978. He papahana këia ma lalo o ke Ke‘ena Ho‘ona‘auao o ka Moku‘äina ‘O Hawai‘i. Na Puakea Nogelmeier i ho‘omäkaukau i këia mana o ke ka‘ao no Punia.

HE MO‘OLELO KA‘AO

NO

PUNIA

KE KEIKI ÄIWAIWA KOLOHE

A

LEIMAKANI ME HINA

HE MO‘OLELO HAWAI‘I KAHIKO NO KOHALA